Soa's bespreken

Soa's komen veel voor, ook bij mensen zonder klachten. In 2025 werd bij 17 procent van de bezoeken aan een Centrum Seksuele Gezondheid van de GGD een soa vastgesteld. Toch praten veel mensen er niet over: in 2023 sprak 61 procent van de jongeren vóór de eerste vaginale seks niet met de ander over het voorkomen van soa's. Testen kan bij de huisarts (de test gaat van het eigen risico af), gratis bij de GGD voor groepen met meer kans op een soa, of met een thuistest vanaf ongeveer 35 euro.

Hoe vaak komen soa's voor?

Het RIVM publiceert elk jaar cijfers. Volgens het jaaroverzicht over 2025, verschenen in juni 2026, waren er dat jaar 146.982 consulten bij de Centra Seksuele Gezondheid (CSG) van de GGD's. Dat is 8 procent minder dan in 2024. Bij 17 procent werd een soa gevonden.

  • Gonorroe was in 2025 de vaakst gevonden soa bij de CSG's: 14.297 diagnoses, iets meer dan in 2024 (13.952). Van de geteste vrouwen had 4,3 procent gonorroe, het hoogste percentage sinds het begin van de metingen in 2003.
  • Chlamydia is de meest gerapporteerde soa onder vrouwen en mannen die seks hebben met vrouwen. Sinds 2025 testen de CSG's alleen nog standaard op chlamydia bij klachten, of als een partner klachten heeft. Daardoor daalden de diagnoses naar 10.731. Volgens het RIVM zijn die cijfers niet direct te vergelijken met eerdere jaren.
  • Syfilis: 1927 diagnoses, tegen 1798 in 2024.
  • Hiv: 440 mensen kregen in 2025 een nieuwe hiv-diagnose, 6 procent meer dan in 2024.

De meeste soa-testen gebeuren niet bij de GGD maar bij de huisarts. Huisartsen registreerden in 2024 naar schatting 323.000 consulten over soa's. Cijfers van huisartsen over 2025 waren nog niet beschikbaar.

Volgens Soa Aids Nederland kun je een soa hebben zonder klachten, en die dan toch doorgeven. Iemand anders kan een soa ook aan jou geven zonder zelf klachten te hebben.

Hoe vaak praten mensen erover?

In Seks onder je 25e (gegevens uit 2023) sprak 61 procent van de jongeren vóór de eerste vaginale seks niet met de eerste sekspartner over het voorkomen van soa's zoals chlamydia of hiv. Meestal omdat ze het niet nodig vonden (34 procent) of er niet aan dachten (24 procent). Drie procent durfde het niet; bij meiden was dat 5 procent, bij jongens 1 procent. Over condooms praatten jongeren met hun laatste sekspartner wisselend: 31 procent nooit, 37 procent soms en 32 procent vaak.

Stoppen met condooms

Een moment waarop soa's vaak ter sprake komen, of juist niet, is als een stel stopt met condooms. Van de jongeren gebruikte 23 procent in het begin wel condooms met de laatste sekspartner en later niet meer. Bij 86 procent wilden beide partners stoppen. Maar 73 procent had zich daarvoor niet laten testen, en bij 13 procent hadden beide partners een test gedaan.

Ook volwassenen gebruiken minder condooms. Volgens de Monitor Seksuele Gezondheid 2023 van Rutgers gebruikte in 2017 twee op de vijf mensen nooit een condoom met hun laatste sekspartner; in 2023 was dat de helft. Een derde van de vrouwen (33 procent) en ruim een kwart van de mannen (27 procent) had zich ooit laten testen op soa's. Ongeveer de helft van de mensen die zich lieten testen, ging naar de huisarts. Zelftests werden populairder.

Wat onderzoek zegt over praten en condoomgebruik

Een meta-analyse uit 2006 bundelde 53 artikelen met samen 18.529 deelnemers. Mensen die met hun sekspartner praatten over veilige seks, gebruikten vaker condooms. Het verband was niet groot (een correlatie van 0,22), maar wel duidelijk. Gesprekken over condoomgebruik en over eerdere sekspartners hingen er iets sterker mee samen dan gesprekken over ‘veilige seks’ in het algemeen.

Bij jongeren vond een meta-analyse uit 2014 iets vergelijkbaars. Die bundelde 34 onderzoeken met 15.046 jongeren van 12 tot 23 jaar. Het verband tussen praten en condoomgebruik was 0,24, en het sterkst bij gesprekken over condooms zelf (0,34). Deze onderzoeken laten een samenhang zien. Ze bewijzen niet dat praten het condoomgebruik veroorzaakt.

Hoe stellen in het algemeen over seks praten, en welke hulpmiddelen daarvoor bestaan, staat in praten over seks.

Testen: wanneer en waar

Soa Aids Nederland noemt vijf situaties waarin een soa-test zinvol kan zijn:

  • bij klachten die op een soa kunnen wijzen;
  • als iemand met wie je seks had een soa heeft;
  • bij seks met verschillende mensen, bijvoorbeeld twee keer per jaar, ook zonder klachten;
  • na seks zonder condoom;
  • als twee mensen met elkaar willen stoppen met condooms: dan kunnen ze volgens Soa Aids Nederland allebei eerst een test doen.

Herpes en genitale wratten zijn met een gewone soa-test niet te zien. Volgens Soa Aids Nederland kunnen partners die virussen dus ook na een test van elkaar krijgen. Wanneer een test na een risico betrouwbaar is, en wat er komt kijken bij een test na ontrouw, staat bij intimiteit na ontrouw.

Wat testen kost in 2026

Volgens Soa Aids Nederland hangen de kosten af van waar je test en hoeveel testen nodig zijn:

  • Bij de huisarts: het gesprek en onderzoek zijn gratis. De test zelf gaat van het eigen risico af, zolang dat nog niet is opgebruikt. Het verplichte eigen risico is in 2026 € 385. Een chlamydia-test kost volgens Soa Aids Nederland ongeveer 40 euro; meerdere testen kunnen een paar honderd euro kosten.
  • Bij de GGD: gratis en anoniem voor mensen met meer kans op een soa. Dat zijn mensen jonger dan 25, mannen die seks hebben met mannen, sekswerkers, mensen die zelf of van wie de sekspartner komt uit een land waar soa's veel voorkomen, mensen met klachten en mensen van wie een sekspartner een soa heeft. Soms is er een wachtlijst.
  • Thuistest: een betrouwbare test die je zelf afneemt en naar een laboratorium stuurt, kost volgens Soa Aids Nederland vanaf ongeveer 35 euro, en tot ongeveer 200 euro bij meerdere testen. Thuistests van de drogist zijn volgens de organisatie minder betrouwbaar.

Wat de huisarts hoort, blijft geheim. Is iemand bij de ouders verzekerd, dan kunnen ouders volgens Soa Aids Nederland online bij de zorgverzekeraar zien dat er een huisartsbezoek was, maar niet waarom. Wel staat op een rekening soms dat het om een soa-test ging. Hoe het eigen risico voor jouw situatie uitpakt, weet je zorgverzekeraar.

Een partner inlichten over een soa

Soa Aids Nederland schrijft dat het goed is om sekspartners te vertellen over een soa, zodat zij zich ook kunnen laten testen en zo nodig medicijnen krijgen. Meestal gaat het om de mensen met wie iemand de afgelopen twee weken seks had, soms ook langer geleden. Dat verschilt per soa. Volgens Soa Aids Nederland kan de dokter uitleggen aan wie het goed is om het te vertellen.

Er zijn verschillende manieren. Iemand kan het zelf vertellen, in een gesprek, telefonisch of per mail. Het kan ook anoniem via partnerwaarschuwing.nl: met een code van de huisarts of de GGD stuurt de GGD dan een sms of mail, zonder naam. De dokter kan het ook doen. Volgens Soa Aids Nederland hebben veel mensen weleens een soa, zijn de meeste soa's niet gevaarlijk en gaan ze over met medicijnen. Wie het lastig vindt, kan vragen stellen aan de infolijn van Soa Aids Nederland: 085-7603000, of via WhatsApp en chat.

Ook anticonceptie hoort bij het gesprek over veilig vrijen. Behalve het condoom beschermt geen enkel middel tegen soa's; zie anticonceptie samen kiezen. Voor jongeren gaat de eerste keer ook over condooms. Alle artikelen staan in het overzicht intimiteit.

Bronnen

  1. RIVM (2026). Opnieuw daling aantal soa-consulten in 2025, aantal gonorroe en syfilis diagnoses stabiel hoog. rivm.nl
  2. RIVM (2026). Sexually transmitted infections in the Netherlands in 2025. rivm.nl
  3. De Graaf, H., Oldenhof, A., Kraan, Y., Beek, T., Kuipers, L. & Vermey, K. (red.) (2024). Seks onder je 25e: Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2023. Rutgers en Soa Aids Nederland. rutgers.nl (pdf)
  4. De Graaf, H., Kraan, Y., Oldenhof, A. & Joemmanbaks, F. (2024). Monitor Seksuele Gezondheid 2023. Rutgers. rutgers.nl (pdf)
  5. Noar, S.M., Carlyle, K. & Cole, C. (2006). Why communication is crucial: Meta-analysis of the relationship between safer sexual communication and condom use. Journal of Health Communication, 11(4), 365–390. doi.org/10.1080/10810730600671862
  6. Widman, L., Noar, S.M., Choukas-Bradley, S. & Francis, D.B. (2014). Adolescent sexual health communication and condom use: A meta-analysis. Health Psychology, 33(10), 1113–1124. doi.org/10.1037/hea0000112
  7. Soa Aids Nederland. Geen klachten, toch een soa. soaaids.nl
  8. Soa Aids Nederland. Wanneer doe je een soa-test? soaaids.nl
  9. Soa Aids Nederland. Wat kost een soa-test? soaaids.nl
  10. Soa Aids Nederland. Ik wil vertellen dat ik een soa heb. soaaids.nl
  11. Soa Aids Nederland. 10 tips om te vertellen dat je een soa hebt. soaaids.nl
  12. Rijksoverheid. Welke zorg zit in het basispakket van de zorgverzekering? rijksoverheid.nl

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen