De LAT-relatie

Een LAT-relatie is een vaste relatie waarin beide partners een eigen huis houden. Volgens het CBS had in 2025 10 procent van de volwassenen in Nederland zo’n relatie. Bij jongeren onder de 25 was dat 29 procent. Voor jongere stellen is latten vaak een fase vóór het samenwonen; oudere en eerder getrouwde mensen kiezen er vaker bewust voor. Voor de AOW, de belasting en de toeslagen tellen ongehuwde latters met elk een eigen adres en hoofdverblijf meestal niet als partners. Voor getrouwde stellen liggen de regels anders.

Hoeveel mensen hebben een LAT-relatie?

Het CBS rekent iemand tot de latters als die een vaste partner heeft, maar niet met die partner samenwoont. In 2025 gold dat voor 10 procent van de 18-plussers. In 2013 was het 8 procent. Het aandeel is dus iets gestegen, maar schommelt al jaren rond de 9 procent.

Latten komt vooral voor bij jonge mensen. Van de 18- tot 25-jarigen had 29 procent een LAT-relatie. 62 procent was single en 8 procent woonde samen met een partner. Daarna neemt het aandeel snel af:

Jonge vrouwen hebben dus vaker een LAT-relatie dan jonge mannen. Jonge mannen zijn vaker single: 69 procent van de mannen onder de 25 had geen vaste partner, tegen 55 procent van de vrouwen.

Het CBS deed in 2026 ook apart onderzoek naar latten bij 60-plussers. Die cijfers staan in verliefd op latere leeftijd.

Waarom stellen apart wonen

De redenen verschillen sterk per levensfase. Aart Liefbroer, Anne-Rigt Poortman en Judith Seltzer onderzochten LAT-relaties in tien Europese landen. De meeste latters wilden wel samenwonen, maar woonden apart om praktische redenen. Latten kwam meer voor bij jonge mensen, studenten, hoogopgeleiden, mensen met liberale opvattingen en mensen die al eerder hadden samengewoond of getrouwd waren geweest.

De onderzoekers concluderen voorzichtig dat latten vaker een fase op weg naar samenwonen is dan een alternatief voor samenwonen of trouwen. Maar voor sommige groepen is het wel een alternatief. In West-Europa gaat het dan vooral om mensen die al eerder getrouwd zijn geweest of die kinderen hebben uit een eerdere relatie.

Jongere latters

Het CBS noemt in zijn onderzoek uit 2026 een paar redenen waarom jongere stellen apart wonen. De relatie is soms nog te nieuw om samen te gaan wonen. Partners studeren of werken in verschillende steden. Of er is te weinig geld voor een gezamenlijk huis. In een eerdere CBS-publicatie uit 2015 wilde ongeveer driekwart van de latters in de toekomst samenwonen of trouwen met de huidige partner. Over het moment waarop stellen gaan samenwonen gaat wanneer samenwonen.

Oudere en gescheiden latters

Bij ouderen, en vooral bij mensen die gescheiden of weduwe of weduwnaar zijn, is latten volgens het CBS vaker een bewuste keuze voor de lange termijn. Het belangrijkste motief is het behoud van vrijheid, zelfstandigheid en de eigen gewoontes. Ook in het Europese onderzoek van Liefbroer en collega’s kozen ouderen en mensen die gescheiden of weduwe of weduwnaar waren vaker voor latten om zelfstandig te blijven.

Wat onderzoek zegt over tevredenheid en steun

Tsui-o Tai, Janeen Baxter en Belinda Hewitt vergeleken getrouwde stellen, samenwoners en latters in Frankrijk, Duitsland, Australië en Rusland. Getrouwde mensen waren gemiddeld het meest tevreden over hun relatie. Ongetrouwde stellen die van plan waren te gaan samenwonen of trouwen, waren tevredener dan stellen zonder zulke plannen. Latters zonder plannen om samen te gaan wonen, waren gemiddeld het minst tevreden. De verschillen waren niet in elk land even groot.

Het CBS vat eerder onderzoek samen: LAT-relaties zijn gemiddeld minder stabiel dan relaties waarin partners samenwonen, en latters hebben vaker overwogen om de relatie te beëindigen. Tegelijk geven LAT-partners elkaar volgens Nederlands onderzoek onder 50- tot 80-jarigen ongeveer evenveel emotionele steun als samenwonende partners, ook bij een slechte gezondheid. Samenwoners geven elkaar vaker dagelijkse zorg. Het gaat steeds om gemiddelden. Ze zeggen weinig over één stel.

Latten is niet hetzelfde als een relatie op afstand

Latters kunnen in dezelfde straat wonen of in een andere stad. Bij een relatie op afstand is de afstand juist het kenmerk, vaak ongewild. De twee vormen overlappen, maar zijn niet hetzelfde. Over het onderzoek naar relaties waarin partners ver uit elkaar wonen gaat lange-afstandsrelatie.

Geld en regels in 2026

Of iemand partner is voor de AOW, de belasting of de toeslagen, hangt niet af van hoe serieus een relatie is, maar van regels over wonen, adres en burgerlijke staat. Hieronder staan de hoofdlijnen zoals ze gelden in 2026. Hoe ze voor een bepaalde situatie uitpakken, verschilt per persoon.

AOW

Volgens de Rijksoverheid krijgt iemand die alleen woont een AOW van 70 procent van het minimumloon. Wie met een partner in één huis woont, krijgt 50 procent. In de Algemene Ouderdomswet telt een ongehuwde die een ‘gezamenlijke huishouding’ voert als gehuwd. Daarvan is sprake als twee mensen hun hoofdverblijf in dezelfde woning hebben en voor elkaar zorgen, bijvoorbeeld door bij te dragen aan de kosten van de huishouding. Latters met elk een eigen huis als hoofdverblijf voldoen niet aan de eerste voorwaarde.

Voor getrouwde stellen geldt iets anders: zij tellen voor de AOW als gehuwd, tenzij ze ‘duurzaam gescheiden’ leven. De SVB voert de AOW uit en heeft de details voor een specifieke situatie.

Belasting

Getrouwde stellen en geregistreerde partners zijn volgens de Belastingdienst fiscale partners vanaf het moment dat ze trouwen of hun partnerschap laten registreren. Ongehuwde partners kunnen alleen fiscale partners zijn als ze op hetzelfde adres staan ingeschreven en aan nog een voorwaarde voldoen, zoals een notarieel samenlevingscontract. Ongehuwde latters met elk een eigen adres zijn dus geen fiscale partners. De voorwaarden staan in samenwonen en belasting.

Toeslagen

Voor de toeslagen geldt iets vergelijkbaars. Een echtgenoot of geregistreerde partner is toeslagpartner. Bij ongehuwden kan volgens de Belastingdienst alleen iemand die op hetzelfde adres staat ingeschreven toeslagpartner zijn. Iemand die alleen een postadres bij een ander heeft en er niet woont, is geen toeslagpartner. Wat er verandert als latters gaan samenwonen, staat in samenwonen en toeslagen.

Erven

Ongehuwde partners erven volgens de wet niet van elkaar. Dat geldt voor samenwoners en dus ook voor latters. Wie wil dat een partner iets erft, kan dat volgens de Rijksoverheid vastleggen in een testament bij de notaris.

Deze regels gelden in 2026 en kunnen veranderen. Voor een eigen situatie hebben de SVB, de Belastingdienst en een notaris de details. Alle artikelen over relaties staan in het overzicht relatie. Een korte uitleg van de term staat bij LAT-relatie in de begrippenlijst.

Bronnen

1. CBS (18 augustus 2026). Steeds meer mensen zijn single of hebben een latrelatie. cbs.nl
2. Kooiman, N. & Lagerberg, P. (2026). LAT-relaties bij 60-plussers: 1. Inleiding. CBS Statistische Trends. cbs.nl
3. Otten, K. & Te Riele, S. (2015). Latrelaties in Nederland. CBS Bevolkingstrends. cbs.nl
4. Liefbroer, A.C., Poortman, A. & Seltzer, J.A. (2015). Why do intimate partners live apart? Evidence on LAT relationships across Europe. Demographic Research, 32, 251–286. doi.org/10.4054/DemRes.2015.32.8
5. Tai, T., Baxter, J. & Hewitt, B. (2014). Do coresidence and intentions make a difference? Relationship satisfaction in married, cohabiting, and living apart together couples in four countries. Demographic Research, 31, 71–104. doi.org/10.4054/DemRes.2014.31.3
6. Rijksoverheid. Hoe hoog is mijn AOW? rijksoverheid.nl
7. Algemene Ouderdomswet, artikel 1 (geldend vanaf 1 juli 2026). wetten.overheid.nl
8. Belastingdienst. Fiscaal partnerschap. belastingdienst.nl
9. Belastingdienst. Toeslagpartner voor de toeslagen. belastingdienst.nl
10. Rijksoverheid. Hoe kan ik de erfenis regelen als ik samenwoon? rijksoverheid.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.