Het samengestelde gezin

Een samengesteld gezin, ook wel stiefgezin, is een gezin waarin minstens één van de partners een kind heeft uit een eerdere relatie. Volgens het CBS had in 2025 een kwart van de 15-jarigen gescheiden ouders. Van die jongeren woonde 24 procent samen met een stiefouder. Onderzoek laat zien dat stiefgezinnen sterk van elkaar verschillen, en dat de relaties tussen alle volwassenen in en rond het gezin ertoe doen. Een stiefouder krijgt volgens de wet niet vanzelf gezag over een stiefkind. Plichten ontstaan pas bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap, en gezag of adoptie kan alleen via de rechter.

Hoeveel kinderen wonen in een samengesteld gezin?

Het CBS keek naar 15-jarigen. In 2025 had 24 procent van hen ouders die uit elkaar waren. In 1995 was dat 13 procent, in 2016 23 procent; sindsdien is het nauwelijks veranderd. Van de 15-jarigen met gescheiden ouders woonde 24 procent met een stiefouder: 21 procent bij de moeder en haar nieuwe partner, 3 procent bij de vader en zijn nieuwe partner. In 2010 woonde nog 31 procent van deze jongeren met een stiefouder.

Ander CBS-onderzoek volgde kinderen van hun geboorte tot hun achttiende. Een derde van hen woonde een deel van de jeugd of de hele jeugd bij één ouder. Ongeveer 40 procent van die kinderen bleef tot hun achttiende in een eenoudergezin wonen. Bij de anderen veranderde het huishouden daarna nog.

Sommige kinderen van gescheiden ouders wonen afwisselend in twee huizen. Volgens het CBS koos iets meer dan een kwart van de gescheiden ouders voor co-ouderschap. Een kind kan dan in het ene huis een stiefouder hebben en in het andere niet, of in beide. Over die woonvorm gaat co-ouderschap.

Vormen van samengestelde gezinnen

Er zijn veel varianten. Eén partner neemt kinderen mee, of allebei. Soms komen er samen nog kinderen bij. Kinderen wonen er altijd of een deel van de tijd. Of de vorm later nog uitmaakt, onderzochten Suzan van der Pas en Theo van Tilburg. Zij volgden in Nederland ouders van 54 tot 101 jaar. Ouders in stiefgezinnen met een gezamenlijk kind hadden evenveel contact met hun volwassen kinderen als ouders in een gezin zonder stiefouders. In stiefgezinnen die op middelbare leeftijd waren gevormd, met eigen kinderen en stiefkinderen, en in gezinnen met alleen stiefkinderen was er minder contact. De onderzoekers concluderen dat niet alle stiefgezinnen kwetsbaar zijn, maar sommige wel.

Hoe een relatie met iemand met kinderen begint en wat onderzoek zegt over de band tussen een nieuwe partner en de kinderen, staat in een relatie met iemand met kinderen. Over het praktische samenvoegen van twee huishoudens gaat samenwonen met kinderen.

Wat onderzoek zegt over kinderen in stiefgezinnen

Kelly Raley en Megan Sweeney zetten tien jaar onderzoek naar scheiding, nieuwe relaties en stiefgezinnen op een rij. Veranderingen in de relatie van ouders gaan volgens hun overzicht samen met een lager welzijn van kinderen. Gezinnen worden ingewikkelder van samenstelling, en dat blijft volgens hen zo.

Toch betekent een stiefgezin niet vanzelf meer stress. Duits onderzoek van Pauline Kleinschlömer en collega’s mat een stofje in het bloed dat samenhangt met stress. Bij kinderen die in een eenoudergezin terechtkwamen, steeg dat. Bij kinderen die in een stiefgezin kwamen, was er geen stijging te zien. Het ging wel om kleine groepen kinderen.

Loyaliteit en conflict

Japans onderzoek van Yasumitsu Jikihara en collega’s onder 421 jongvolwassenen die opgroeiden met hun moeder en een stiefvader, vond vier patronen. In de grootste groep (38 procent) stond de sterke band tussen moeder en stiefvader in huis centraal. In een kleinere groep (16 procent) waren alle relaties positief, ook die met de vader buiten huis. In de twee andere groepen (elk ongeveer 23 procent) was er veel conflict in huis, of een dubbelzinnige band met de vader en conflict tussen de ouders over de opvoeding. Jongvolwassenen uit die laatste twee groepen hadden vaker een laag zelfbeeld, depressieve en angstige klachten en agressie. Volgens de onderzoekers lijken die patronen op wat in westers onderzoek is gevonden.

Bij aanhoudende somberheid of andere psychische klachten bij een kind of volwassene kun je terecht bij de huisarts.

De regels in 2026

Hieronder staan de belangrijkste regels uit het Burgerlijk Wetboek en de uitleg van de Rijksoverheid, zoals ze gelden in 2026. Hoe ze voor een specifiek gezin uitpakken, verschilt per situatie.

Gezag

Gezag betekent dat iemand beslissingen mag nemen over een minderjarig kind en het kind wettelijk vertegenwoordigt. Een stiefouder heeft dat niet vanzelf. Er zijn twee uitzonderingen. Wordt een kind geboren tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap van een ouder met een partner die niet de ouder is, dan hebben zij samen het gezag, tenzij het kind ook een andere juridische ouder heeft.

Daarnaast kan de rechtbank een ouder die alleen het gezag heeft samen met een stiefouder het gezag geven. Daarvoor dienen zij samen een verzoek in. Heeft het kind ook een andere juridische ouder, dan gelden extra voorwaarden: de ouder en de stiefouder hebben op de dag van het verzoek minstens een jaar samen voor het kind gezorgd, en de ouder heeft minstens drie jaar alleen het gezag. De rechter wijst het verzoek af als er gegronde vrees is dat de belangen van het kind worden verwaarloosd, ook gelet op de belangen van de andere ouder.

Levensonderhoud

Een stiefouder die getrouwd is met of geregistreerd partner is van de ouder, moet bijdragen aan de kosten van verzorging en opvoeding van de minderjarige stiefkinderen die tot het gezin horen. Volgens de Rijksoverheid geldt dat als het kind het grootste deel van de tijd in het gezin woont. Voor stiefkinderen van 18 tot 21 jaar die tot het gezin horen, kan het ook gaan om kosten van levensonderhoud en studie. Na een scheiding stopt die plicht. Een stiefouder die niet getrouwd is en geen geregistreerd partner is, heeft geen onderhoudsplicht.

Omgang na een breuk

Volgens het Burgerlijk Wetboek heeft een kind recht op omgang met zijn ouders en met iemand met wie het een ‘nauwe persoonlijke betrekking’ heeft. Een stiefouder met een nauwe band kan de rechter daarom na een breuk vragen om een omgangsregeling.

Adoptie

Een stiefouder kan het kind van de partner adopteren via de rechter. Dat kan pas als de stiefouder minstens drie jaar onafgebroken met de ouder heeft samengeleefd, en als ze het kind minstens een jaar samen hebben verzorgd en opgevoed. De stiefouder moet minstens 18 jaar ouder zijn dan het kind. De ouder met wie de stiefouder samenleeft, moet het gezag hebben, alleen of samen met de stiefouder. Geen van de ouders mag tegen zijn, al kan de rechter in bepaalde gevallen aan dat bezwaar voorbijgaan, bijvoorbeeld als het kind en die ouder nauwelijks als gezin hebben samengeleefd. Een kind van 12 jaar of ouder wordt gehoord en mag geen bezwaar hebben. Door de adoptie blijft de juridische band met de ouder met wie de stiefouder samenleeft bestaan, maar de band met de andere ouder en diens familie houdt op.

Erven, verlof en toeslagen

Stiefouders en stiefkinderen erven volgens de Rijksoverheid niet vanzelf van elkaar. Een stiefkind kan wel in een testament als erfgenaam worden genoemd. Een stiefouder kan onder voorwaarden recht hebben op ouderschapsverlof, ook zonder huwelijk, als hij of zij op hetzelfde adres staat ingeschreven als het kind en er duurzaam voor zorgt. Wat samenwonen met een nieuwe partner betekent voor toeslagen, staat in samenwonen en toeslagen.

Deelgezag

In 2020 kondigde het kabinet een regeling aan voor ‘deelgezag’. Ouders zouden dan het gezag kunnen delen met maximaal twee andere mensen die een belangrijke rol spelen in de opvoeding, zoals een stiefouder. In het Burgerlijk Wetboek zoals dat in 2026 geldt, staat zo’n regeling nog niet.

Voor een specifieke situatie hebben de Rijksoverheid, de Rechtspraak, het Juridisch Loket en een notaris meer informatie. Alle artikelen over relaties staan in het overzicht relatie.

Bronnen

CBS (17 september 2026). Kwart 15-jarigen heeft gescheiden ouders, laatste tien jaar niet veranderd. cbs.nl
CBS (21 december 2020). Een op drie kinderen brengt deel jeugd door in eenouderhuishouden. cbs.nl
CBS (30 juni 2020). Meerderheid gescheiden ouders blijft bij elkaar in de buurt: 1. Inleiding. Statistische Trends. cbs.nl
Van der Pas, S. & Van Tilburg, T.G. (2025). The impact of stepfamily structure on older parents’ frequency of contact with and care receipt from adult biological and stepchildren in the Netherlands. The Journals of Gerontology, Series B, 80(5), gbaf015. doi.org/10.1093/geronb/gbaf015
Raley, R.K. & Sweeney, M.M. (2020). Divorce, repartnering, and stepfamilies: A decade in review. Journal of Marriage and Family, 82(1), 81–99. doi.org/10.1111/jomf.12651
Kleinschlömer, P., Kühn, M., Bister, L., Vogt, T.C. & Krapf, S. (2024). Analyzing the impact of family structure changes on children’s stress levels using a stress biomarker. Journal of Health and Social Behavior, 65(3), 449–465. doi.org/10.1177/00221465231223953
Jikihara, Y., Kikuchi, M. & Nozawa, S. (2025). Stepfamily dynamics and emerging adults’ adjustment in Japan: Four patterns affecting stepchildren’s outcomes. Family Process, 64(4), e70071. doi.org/10.1111/famp.70071
Burgerlijk Wetboek Boek 1, artikelen 227, 228, 229, 245, 253sa, 253t, 377a, 395 en 395a (geldend vanaf 5 juli 2025). wetten.overheid.nl
Rijksoverheid. Welke rechten en plichten heb ik als stiefouder? rijksoverheid.nl
Rijksoverheid. Onderhoudsplicht. rijksoverheid.nl
Rijksoverheid (24 april 2020). Kabinet komt met regeling voor deelgezag en draagmoederschap. rijksoverheid.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.