Emotioneel vreemdgaan

Emotioneel vreemdgaan is een sterke emotionele band met iemand buiten de relatie, die ingaat tegen wat partners met elkaar hebben afgesproken of vanzelfsprekend vinden. Er hoeft geen seks of lichamelijk contact bij te zijn. Voorbeelden zijn veel geheim contact, je diepste gedachten delen met een ander of verliefd worden op iemand anders. Een vaste definitie is er niet. Onderzoek laat zien dat mensen er verschillend over oordelen. En over de vraag of mannen en vrouwen er anders op reageren, discussiëren onderzoekers al ruim dertig jaar.

Wat verstaan onderzoekers onder emotioneel vreemdgaan?

In een overzichtsartikel uit 2023 schrijven de psychologen Ami Rokach en Sybil Chan dat er weinig overeenstemming is over wat ontrouw precies is. Ze halen een veelgebruikte omschrijving aan: ontrouw is een seksuele en/of emotionele handeling van iemand die een vaste relatie heeft. Emotionele ontrouw omschrijven andere onderzoekers die zij aanhalen als emotionele betrokkenheid bij een derde, die ingaat tegen de spelregels die het stel zelf heeft vastgesteld. Als voorbeelden noemen Rokach en Chan iemand anders in vertrouwen nemen, je diepste gedachten delen en verliefd worden op een ander.

Het woord ‘spelregels’ is belangrijk. Wat telt als emotioneel vreemdgaan, hangt af van wat twee partners samen normaal vinden. Onderzoekers interviewden zeven ervaren relatietherapeuten over hoe zij ontrouw definiëren. Volgens hen bestaat er een heel web aan definities die elkaar soms tegenspreken, bij therapeuten en bij de stellen die bij hen komen. De onderzoekers concluderen dat ontrouw vooral bepaald wordt door wat mensen er samen van maken.

Het verschil met een gewone vriendschap is daardoor niet altijd scherp. Een goede vriendin of vriend is in de meeste relaties geen probleem. Het wordt voor veel mensen pas anders als er geheimhouding bij komt, als de band intiemer voelt dan die met de partner, of als er verliefdheid in het spel is.

Hoe mensen erover oordelen

Onderzoekers ontwikkelden een vragenlijst over wat mensen als ontrouw zien. Over seksueel gedrag waren de deelnemers het het meest eens. Emotioneel en liefdevol gedrag met een ander, en gedrag online, werd minder eenduidig als ontrouw gezien. Mannen oordeelden gemiddeld wat ruimer dan vrouwen. Meer over dat onderzoek staat bij vreemdgaan.

Een onderzoek uit 2019 keek naar nieuwere vormen. Sexten en sexy berichten via Snapchat werden ongeveer net zo beoordeeld als cyberseks en lichamelijke seksuele ontrouw: als ontrouw, en als pijnlijk. Een eenzijdige romantische fascinatie voor een bekend persoon werd ongeveer net zo gezien als pornogebruik.

Onderzoekers vroegen 92 stellen hoe groot de kans op een breuk zou zijn na een denkbeeldige seksuele of emotionele affaire. Hoe bedreigend iemand de affaire vond voor de relatie, voorspelde het meest of de relatie zou eindigen. Vergeving speelde daarbij een rol. Bij emotionele ontrouw hing ook de mate waarin iemand de partner de schuld gaf samen met vergeving en met de kans op een breuk. Bij mannen en vrouwen werkte dit vrijwel hetzelfde.

Wat raakt meer: seks of gevoelens?

Het klassieke onderzoek

In 1992 publiceerde de psycholoog David Buss met collega's een bekend onderzoek. Deelnemers moesten kiezen wat hen meer van streek zou maken: een partner die seks heeft met een ander, of een partner die emotioneel betrokken raakt bij een ander. Mannen kozen vaker de seksuele ontrouw, vrouwen vaker de emotionele. De onderzoekers verklaarden dat vanuit de evolutie. Mannen lopen het risico te investeren in een kind dat niet van hen is. Vrouwen lopen het risico dat de partner zijn aandacht en middelen naar een ander verlegt.

Kritiek op die uitkomst

Dat beeld is vaak bekritiseerd. Andere onderzoekers lieten in 2002 zien dat het verschil tussen mannen en vrouwen alleen opdook als deelnemers moesten kiezen tussen twee antwoorden. Op andere manieren van meten vonden ze geen verschil: zowel mannen als vrouwen gaven dan aan meer jaloezie te voelen bij seksuele ontrouw. Psycholoog Christine Harris bekeek in 2003 het bewijs voor de evolutionaire verklaring. Ze vond maar één soort meting die ermee klopte, en die werd tegengesproken door andere gegevens, zoals hoe mensen reageerden op echte ontrouw.

Een overzichtsstudie uit 2012 bracht 54 artikelen bij elkaar. Mannen reageerden alleen in Amerikaanse studentengroepen zoals de evolutionaire theorie voorspelt. Moesten mensen kiezen, dan vonden mannen en vrouwen allebei emotionele ontrouw erger. Moesten ze beide soorten los beoordelen, dan vonden ze allebei seksuele ontrouw erger.

Een groot onderzoek

In een Amerikaans onderzoek uit 2016 met bijna 64.000 deelnemers werd het verschil wel gevonden, maar alleen bij heteroseksuele mensen. Van de heteroseksuele mannen vond 54 procent seksuele ontrouw erger, tegen 35 procent van de heteroseksuele vrouwen. Bij biseksuele mannen en vrouwen was er geen duidelijk verschil, en ook niet tussen homoseksuele mannen en lesbische vrouwen.

Wat in al dit onderzoek terugkomt: de uitkomst hangt sterk af van hoe de vraag gesteld wordt, en het verschil geldt lang niet voor iedereen. De auteur van de overzichtsstudie uit 2012 concludeert dat hulpverleners er goed aan doen geen aannames op basis van geslacht te maken over welke vorm van ontrouw iemand het meest pijn doet. Over jaloezie in het algemeen gaat jaloezie.

Wat is ‘micro-cheating’?

‘Micro-cheating’ is een Engelse term die online veel wordt gebruikt voor kleine dingen die op het randje van ontrouw zouden zitten. Denk aan flirterige berichten of contact dat iemand liever niet aan de partner laat zien. Het is geen wetenschappelijk begrip met een vaste betekenis. Onderzoekers beschreven het in 2023 als een van de nieuwe, vage termen die samen met technologie zijn ontstaan, net als ‘emotional cheating’. Zij onderzochten gesprekken op het forum Reddit over wat wel en niet vreemdgaan is. In hun eerste analyse zagen ze het idee terugkomen dat het bewijs van trouw of ontrouw op de telefoon van de partner te vinden is. Over dat onderwerp gaat de telefoon van je partner controleren.

Na emotioneel vreemdgaan

Ook zonder seks kan emotioneel vreemdgaan voor de partner voelen als verraad. In het overzichtsartikel van Rokach en Chan worden na ontrouw gevoelens genoemd als boosheid, verraad, onzekerheid, schaamte, schuld, jaloezie en verdriet. Stellen gaan daarna verschillende kanten op. Wat onderzoek zegt over samen verder gaan of uit elkaar gaan, staat bij verder na ontrouw. Hoe partners een emotionele band met elkaar opbouwen, staat bij emotionele intimiteit.

Bij aanhoudend piekeren, slecht slapen of somberheid kun je terecht bij je huisarts. Anoniem praten kan bij de MIND Hulplijn (0900-1450). Bij gedachten aan zelfmoord is 113 Zelfmoordpreventie bereikbaar: gratis bellen via 113 of chatten via 113.nl. Meer over vertrouwen en moeilijke periodes staat in het overzicht relatieproblemen.

Bronnen

  1. Rokach, A. & Chan, S.H. (2023). Love and infidelity: Causes and consequences. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(5), 3904. doi.org/10.3390/ijerph20053904
  2. Moller, N.P. & Vossler, A. (2015). Defining infidelity in research and couple counseling: A qualitative study. Journal of Sex & Marital Therapy, 41(5), 487–497. doi.org/10.1080/0092623X.2014.931314
  3. Thompson, A.E. & O’Sullivan, L.F. (2016). Drawing the line: The development of a comprehensive assessment of infidelity judgments. The Journal of Sex Research, 53(8), 910–926. doi.org/10.1080/00224499.2015.1062840
  4. Adam, A. (2019). Perceptions of infidelity: A comparison of sexual, emotional, cyber-, and parasocial behaviors. Interpersona, 13(2), 237–252. doi.org/10.5964/ijpr.v13i2.376
  5. Grøntvedt, T.V., Kennair, L.E.O. & Bendixen, M. (2020). Breakup likelihood following hypothetical sexual or emotional infidelity: Perceived threat, blame, and forgiveness. Journal of Relationships Research, 11. doi.org/10.1017/jrr.2020.5
  6. Buss, D.M., Larsen, R.J., Westen, D. & Semmelroth, J. (1992). Sex differences in jealousy: Evolution, physiology, and psychology. Psychological Science, 3(4), 251–256. doi.org/10.1111/j.1467-9280.1992.tb00038.x
  7. DeSteno, D., Bartlett, M.Y., Braverman, J. & Salovey, P. (2002). Sex differences in jealousy: Evolutionary mechanism or artifact of measurement? Journal of Personality and Social Psychology, 83(5), 1103–1116. doi.org/10.1037/0022-3514.83.5.1103
  8. Harris, C.R. (2003). A review of sex differences in sexual jealousy, including self-report data, psychophysiological responses, interpersonal violence, and morbid jealousy. Personality and Social Psychology Review, 7(2), 102–128. doi.org/10.1207/S15327957PSPR0702_102-128
  9. Carpenter, C.J. (2012). Meta-analyses of sex differences in responses to sexual versus emotional infidelity. Psychology of Women Quarterly, 36(1), 25–37. doi.org/10.1177/0361684311414537
  10. Frederick, D.A. & Fales, M.R. (2016). Upset over sexual versus emotional infidelity among gay, lesbian, bisexual, and heterosexual adults. Archives of Sexual Behavior, 45(1), 175–191. doi.org/10.1007/s10508-014-0409-9
  11. Foster, M.E., Omapang, A.K.B. & Johnson-Zafiris, M. (2023). Is it (micro)cheating? How social media confound assumptions in romantic relationships. AoIR Selected Papers of Internet Research. doi.org/10.5210/spir.v2023i0.13419
  12. MIND Hulplijn. mindhulplijn.nl
  13. 113 Zelfmoordpreventie. 113.nl

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen