De driehoekstheorie van Sternberg

De driehoekstheorie van de psycholoog Robert Sternberg zegt dat liefde uit drie onderdelen bestaat: intimiteit, passie en toewijding. Samen vormen ze de hoeken van een driehoek. Welke soort liefde je voelt, hangt af van hoe sterk elk onderdeel is. Alleen passie is verliefdheid, intimiteit en toewijding samen is een diepe vriendschap, en alle drie samen noemt Sternberg ‘volmaakte liefde’. Hij publiceerde de theorie in 1986 in het vakblad Psychological Review.

De drie onderdelen

Sternberg omschrijft de drie hoeken van de driehoek zo:

• Intimiteit: de gevoelens van nabijheid, verbondenheid en verbinding die je in een liefdevolle relatie hebt.
• Passie: wat je naar romantiek, lichamelijke aantrekking en seks drijft.
• Beslissing en toewijding: op korte termijn de beslissing dat je van iemand houdt, op lange termijn de keuze om die liefde vol te houden.

De drie onderdelen gedragen zich volgens Sternberg verschillend. Intimiteit en toewijding zijn in een vaste relatie vrij stabiel. Passie komt en gaat, en is lastig te voorspellen. Over je toewijding heb je veel controle: het is een keuze. Over passie heb je weinig controle. Je bent je meestal goed bewust van passie, maar hoe intiem of toegewijd je bent, merk je soms pas als er iets gebeurt dat de relatie op de proef stelt.

Ook het belang verschilt. In een korte, romantische relatie speelt passie vaak een grote rol en toewijding nog nauwelijks. In een lange relatie worden intimiteit en toewijding juist belangrijker. Hoe een relatie zich in de loop van de jaren ontwikkelt, lees je in fasen van een relatie.

Acht soorten liefde

Door de drie onderdelen te combineren, komt Sternberg op acht soorten. In de tabel betekent ‘ja’ dat het onderdeel sterk aanwezig is.

Een paar soorten vragen om uitleg. Geen liefde klinkt somber, maar zo zijn volgens Sternberg de meeste van onze contacten: gewone, vluchtige omgang. Verliefdheid is bij Sternberg ‘liefde op het eerste gezicht’. Die kan bijna meteen ontstaan en net zo snel weer verdwijnen. Hij noemt het in wezen hetzelfde als wat limerence heet. Meer over die eerste blik lees je in liefde op het eerste gezicht.

Lege liefde zie je volgens Sternberg in relaties die al jaren lopen, maar waarin de nabijheid en aantrekking zijn verdwenen. Toch hoeft het geen eindpunt te zijn. Bij een gearrangeerd huwelijk kan lege liefde juist het begin zijn. Dwaze liefde is passie plus een snelle beslissing, zonder dat er al intimiteit is. Denk aan een stel dat binnen een paar weken verloofd is. Omdat intimiteit tijd nodig heeft, lopen zulke relaties volgens Sternberg meer risico om te stranden.

Over volmaakte liefde merkt Sternberg op dat het doel bereiken vaak makkelijker is dan het vasthouden. En als die liefde verdwijnt, merk je dat volgens hem soms pas als het al ver weg is.

De vorm van je driehoek

Sternberg kijkt ook naar de vorm en grootte van de driehoek. Hoe groter de driehoek, hoe meer liefde. Hoe gelijker de zijden, hoe evenwichtiger. Een driehoek met een lange ‘passie’-kant past bij een relatie waarin lichamelijke aantrekking voorop staat.

Er spelen bovendien meerdere driehoeken tegelijk. Je hebt een driehoek voor hoe je relatie is en een voor hoe je hem graag zou willen. Je partner heeft ook een eigen driehoek. En hoe jij je liefde voelt, is niet altijd hoe de ander die ervaart. Volgens Sternberg hangt het samen met tevredenheid als die driehoeken veel overlappen. Een groot verschil tussen je echte en je gewenste driehoek kan een relatie in gevaar brengen.

Wat zegt onderzoek?

Sternberg maakte zelf een vragenlijst bij zijn theorie, de Triangular Love Scale. In 1997 schreef hij dat zijn onderzoek de schaal ‘grotendeels, maar niet helemaal’ ondersteunde.

Later is de vragenlijst op grote schaal getest. In een onderzoek met ruim 7300 deelnemers uit 25 landen, verspreid over alle bewoonde werelddelen, bleek hij overal hetzelfde te meten. De onderzoekers zagen ook dat de drie onderdelen verschilden met de duur van de relatie, ongeveer zoals de theorie voorspelt.

Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam gebruikten een korte versie bij ruim 2700 mensen van 12 tot 88 jaar. Ook daar bleven de drie onderdelen goed van elkaar te onderscheiden. Mensen boven de 50 gaven lagere scores voor passie en intimiteit dan jongere volwassenen, maar voelden net zoveel toewijding. Verschillen tussen mannen en vrouwen waren er wel, maar kleiner dan vaak wordt gedacht.

Kritiek op de theorie

Niet alles uit de theorie wordt bevestigd. Michele Acker en Mark Davis testten de voorspellingen bij 204 volwassenen. De steun was gemengd. Getrouwde mensen voelden zoals verwacht meer toewijding. Maar passie nam alleen bij vrouwen af naarmate de relatie langer duurde, en intimiteit nam meestal niet af. Toewijding voorspelde het best hoe tevreden mensen waren, vooral in de langste relaties. De onderzoekers vonden ook dat betere vragenlijsten nodig zijn.

Een tweede punt is dat de drie onderdelen misschien minder los van elkaar staan dan de driehoek doet denken. Psycholoog James Graham bundelde gegevens over liefdesvragenlijsten uit 81 studies. Die vragenlijsten bleken vooral één algemene factor ‘liefde’ te meten, met daarnaast een obsessieve en een praktisch-vriendschappelijke kant. Hij pleit voor andere meetmethoden dan alleen vragenlijsten waarin mensen over zichzelf rapporteren.

De driehoek is dus vooral een denkmodel. Hij geeft begrippen om de onderdelen van liefde te beschrijven en te vergelijken. Een precieze meetlat voor een individuele relatie is hij volgens het onderzoek niet. Hoe de driehoek past tussen andere ideeën over liefde, lees je in wat is liefde? Het verschil tussen verliefd zijn en houden van staat in verliefd of houden van. Meer artikelen vind je in het overzicht psychologie.

Bronnen

1. Sternberg, R.J. (1986). A triangular theory of love. Psychological Review, 93(2), 119–135. doi.org/10.1037/0033-295X.93.2.119. Volledige tekst: pzacad.pitzer.edu (pdf)
2. Sternberg, R.J. (1997). Construct validation of a triangular love scale. European Journal of Social Psychology, 27(3), 313–335. doi.org
3. Sorokowski, P., Sorokowska, A., Karwowski, M. e.a. (2021). Universality of the triangular theory of love: Adaptation and psychometric properties of the Triangular Love Scale in 25 countries. The Journal of Sex Research, 58(1), 106–115. doi.org/10.1080/00224499.2020.1787318
4. Sumter, S.R., Valkenburg, P.M. & Peter, J. (2013). Perceptions of love across the lifespan: Differences in passion, intimacy, and commitment. International Journal of Behavioral Development, 37(5), 417–427. doi.org/10.1177/0165025413492486
5. Acker, M. & Davis, M.H. (1992). Intimacy, passion and commitment in adult romantic relationships: A test of the triangular theory of love. Journal of Social and Personal Relationships, 9(1), 21–50. doi.org/10.1177/0265407592091002
6. Graham, J.M. (2011). Measuring love in romantic relationships: A meta-analysis. Journal of Social and Personal Relationships, 28(6), 748–771. doi.org/10.1177/0265407510389126

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.