Verlatingsangst

Verlatingsangst is de angst dat iemand die belangrijk voor je is, je in de steek laat. Bij baby's en peuters hoort dat bij een normale fase. Maar ook veel volwassenen herkennen het, vooral in de liefde: je bent snel bang dat je partner je niet meer wil, je zoekt veel bevestiging en een kleine afstand voelt als een groot gevaar. In onderzoek hangt dat samen met angstige hechting. Onderzoek laat zien dat hechtingsangst met de jaren vaak afneemt. Bij angst die het dagelijks leven flink beperkt, kun je terecht bij de huisarts.

Bij kinderen: een normale fase

Het woord verlatingsangst kennen veel mensen van jonge kinderen. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut begint scheidingsangst meestal vanaf zes maanden en kan het doorgaan tot in het derde levensjaar. Het kind huilt als de ouder weggaat. Dat is een normale reactie: het kind is nog sterk afhankelijk van de ouder en de band tussen hen groeit. Het gaat ook weer voorbij. Dit artikel gaat over volwassenen.

Verlatingsangst bij volwassenen

Bij volwassenen bedoelen mensen er meestal mee dat ze in relaties steeds bang zijn om verlaten te worden. Dat kan zich op veel manieren laten zien. Je leest veel in een berichtje dat later komt dan je gewend bent. Je vraagt vaak of de ander nog van je houdt. Je past je aan om ruzie te voorkomen. Of je wordt boos of verdrietig als de ander tijd voor zichzelf neemt.

Een beetje van die angst is heel menselijk, zeker aan het begin van een verliefdheid, als je nog niet weet waar je staat. Daarover lees je meer in verliefd en onzeker. Het wordt een patroon als het in elke relatie terugkomt, ook als die relatie eigenlijk stabiel is.

Het verband met angstige hechting

Psychologen beschrijven hechting bij volwassenen met twee schalen. Een daarvan is hechtingsangst. Volgens de onderzoekers Mario Mikulincer en Phillip Shaver is dat de mate waarin je je zorgen maakt dat je partner er niet zal zijn of niet zal reageren als je die nodig hebt. Dat komt dicht bij wat mensen verlatingsangst noemen.

Wie hoog scoort op hechtingsangst, gaat volgens Mikulincer en Shaver vaak heel actief op zoek naar nabijheid, steun en liefde. Tegelijk twijfelt die persoon of die steun er echt komt, en voelt die zich gekwetst of boos als dat niet zo is. Zo kun je in een cirkel komen: hoe banger je bent, hoe meer je zoekt, en hoe minder het geruststelt. Meer over deze stijl lees je in angstige hechting. Hoe dat zich verhoudt tot andere stijlen, staat in hechtingsstijlen.

Het omgekeerde bestaat ook: mensen die juist bang zijn voor te veel nabijheid. Daarover gaat bindingsangst.

Als de angst heel groot wordt

Soms is de angst om gescheiden te worden van mensen aan wie je gehecht bent, zo sterk dat je er in je dagelijks leven veel last van hebt. Dat kan gaan om een partner, maar ook om je kinderen of je ouders. Artsen en psychologen spreken dan van een scheidingsangststoornis. Lange tijd werd die vooral als iets van kinderen gezien. In het Amerikaanse handboek DSM-IV kon de diagnose bij volwassenen alleen als de klachten vóór je achttiende begonnen.

Een overzicht van de Nederlandse hoogleraar Susan Bögels en collega's, geschreven voor de commissie die de nieuwe versie DSM-5 voorbereidde, liet zien dat dit niet klopte. Scheidingsangst bij volwassenen kwam vaak voor, ging vaak samen met andere klachten en kon iemand flink beperken. Een groot deel van de volwassenen kreeg de klachten pas als volwassene. Ook in een Nederlandse groep volwassenen bleek scheidingsangst voor te komen.

Een groot Amerikaans bevolkingsonderzoek schatte dat 6,6 procent van de volwassenen ooit in het leven een scheidingsangststoornis heeft gehad. Bij ruim driekwart van hen begon het pas op volwassen leeftijd. De meesten kregen er geen behandeling voor. Het gaat om Amerikaanse cijfers. Voor Nederland zijn ze niet bekend.

Of er sprake is van een stoornis, kan alleen een arts of psycholoog vaststellen. De huisarts is daarvoor het eerste aanspreekpunt.

Kan het minder worden?

Ja. In een onderzoek dat mensen volgde van hun tienerjaren tot hun zeventigste, nam hechtingsangst gemiddeld af met de leeftijd, vooral op middelbare en latere leeftijd. Mensen met een relatie scoorden lager dan mensen zonder. Onderzoekers rond Ximena Arriaga denken dat hechtingsangst vooral afneemt als je meer vertrouwen in jezelf krijgt.

Wat Thuisarts.nl adviseert bij angst

Voor verlatingsangst in relaties bestaat geen aparte richtlijn voor patiënten. Thuisarts.nl, de site van de huisartsen, geeft wel algemene adviezen bij angst. De site adviseert om angstige gedachten te toetsen: hoe groot is de kans dat het ergste echt gebeurt? Een gedachte is volgens Thuisarts.nl alleen een gedachte. Een voorbeeld van zo'n gedachte is ‘de ander antwoordt niet, dus wil me niet meer’, terwijl er ook andere verklaringen mogelijk zijn.

Thuisarts.nl noemt ook: het vervelende gevoel laten bestaan of de aandacht op iets anders richten, praten met iemand die je vertrouwt, goed slapen en bewegen. Volgens de site geven alcohol en andere middelen misschien even rust, maar maken ze angst op den duur erger.

Sommige stellen maken daarnaast onderling afspraken, bijvoorbeeld over hoe vaak ze contact hebben als ze niet samen zijn. Komt de angst vooral als wantrouwen of jaloezie naar buiten, dan is er meer informatie in jaloezie.

Hulp bij verlatingsangst

Bij angst die het dagelijks leven beperkt, kun je terecht bij de huisarts. Volgens Thuisarts.nl is een afspraak zinvol als angst erger wordt, als je steeds meer dingen uit de weg gaat, of als je hulp wilt van een praktijkondersteuner of psycholoog. De huisarts kan zo nodig doorverwijzen.

Bij gedachten aan zelfdoding, bijvoorbeeld na een breuk of uit angst om alleen achter te blijven, is 113 Zelfmoordpreventie bereikbaar: gratis via 113, of via de chat op 113.nl. De hulplijn is dag en nacht open en je kunt anoniem blijven. Bij direct gevaar: 112.

Soms gebruikt een partner de angst van de ander om druk uit te oefenen, bijvoorbeeld door steeds te dreigen met weggaan. Bij zulke situaties, of als je je thuis niet veilig voelt, is Veilig Thuis bereikbaar via 0800-2000. Dat is gratis, anoniem en dag en nacht bereikbaar.

Meer over hoe hechting en liefde werken, staat in het overzicht psychologie.

Bronnen

1. Nederlands Jeugdinstituut. Baby | Scheidingsangst: angst om verlaten te worden. nji.nl
2. Mikulincer, M. & Shaver, P.R. (2012). An attachment perspective on psychopathology. World Psychiatry, 11(1), 11–15. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
3. Bögels, S.M., Knappe, S. & Clark, L.A. (2013). Adult separation anxiety disorder in DSM-5. Clinical Psychology Review, 33(5), 663–674. doi.org/10.1016/j.cpr.2013.03.006
4. Möller, E.L. & Bögels, S.M. (2016). The DSM-5 Dimensional Anxiety Scales in a Dutch non-clinical sample: Psychometric properties including the adult separation anxiety disorder scale. International Journal of Methods in Psychiatric Research, 25(3), 232–239. doi.org/10.1002/mpr.1515
5. Shear, K., Jin, R., Ruscio, A.M., Walters, E.E. & Kessler, R.C. (2006). Prevalence and correlates of estimated DSM-IV child and adult separation anxiety disorder in the National Comorbidity Survey Replication. American Journal of Psychiatry, 163(6), 1074–1083. doi.org/10.1176/ajp.2006.163.6.1074
6. Chopik, W.J., Edelstein, R.S. & Grimm, K.J. (2019). Longitudinal changes in attachment orientation over a 59-year period. Journal of Personality and Social Psychology, 116(4), 598–611. doi.org/10.1037/pspp0000167
7. Arriaga, X.B., Kumashiro, M., Simpson, J.A. & Overall, N.C. (2018). Revising working models across time: Relationship situations that enhance attachment security. Personality and Social Psychology Review, 22(1), 71–96. doi.org/10.1177/1088868317705257
8. Thuisarts.nl. Ik heb vaak last van angst. thuisarts.nl/angst/ik-heb-vaak-last-van-angst
9. 113 Zelfmoordpreventie. Hulp nodig? 113.nl
10. Veilig Thuis. veiligthuis.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.