De open relatie

Een open relatie is een relatie waarin partners samen afspreken dat seks, en soms ook romantisch contact, met anderen is toegestaan. Het verschil met vreemdgaan is dat het met medeweten en instemming van iedereen gebeurt. Onderzoekers spreken van consensuele non-monogamie. In twee grote Amerikaanse onderzoeken had ruim 1 op de 5 singles ooit zo’n relatie gehad. Het aandeel dat op een bepaald moment in een open relatie zit, is kleiner: in een Canadees onderzoek ging het om 4 procent van de mensen met een relatie. Gemiddeld vindt onderzoek weinig verschil in tevredenheid tussen open en monogame relaties.

Wat is een open relatie?

Bij consensuele non-monogamie spreken alle partners uitdrukkelijk af dat ieder van hen ook seksuele of romantische contacten met anderen mag hebben. Alicia Rubel en Anthony Bogaert onderscheiden in hun overzicht van het onderzoek drie vormen:

  • Swingen: een stel heeft seks met de leden van een ander stel.
  • Een open relatie: partners spreken af dat ze seks mogen hebben met anderen buiten de relatie. Ook een open huwelijk valt hieronder.
  • Polyamorie: meerdere liefdesrelaties tegelijk, vaak voor langere tijd. Daarover gaat het artikel polyamorie.

Wat wel en niet mag, spreken partners zelf af. In de omschrijving van Nichole Fairbrother en collega’s kan het gaan om seksueel contact, maar ook om emotioneel of romantisch contact met meer dan één partner. Het tegenovergestelde is monogamie: één partner tegelijk.

Hoe vaak komt het voor?

Betrouwbare cijfers komen vooral uit de Verenigde Staten en Canada. Daarbij is het verschil belangrijk tussen ‘ooit’ en ‘nu’.

M.L. Haupert en collega’s ondervroegen twee grote groepen Amerikaanse singles, van 3905 en 4813 mensen. In beide groepen had ongeveer 21 procent ooit een vorm van consensuele non-monogamie gehad. Dat aandeel was ongeveer gelijk bij verschillende leeftijden, opleidingen, inkomens, geloven en politieke voorkeuren. Mannen en mensen die zich homo, lesbisch of biseksueel noemen, hadden er vaker ervaring mee.

In een representatief Amerikaans onderzoek uit 2012 onder 2270 volwassenen zei 89 procent monogaam te zijn, 4 procent had een open relatie en 8 procent had seks buiten de relatie zonder dat de partner daarmee had ingestemd. In Canada had in 2017 2,4 procent van alle volwassenen een open relatie, of 4,0 procent van de mensen met een relatie. Een op de vijf Canadezen had ooit een open relatie gehad, en 12 procent noemde een open relatie de ideale vorm. Jongere mensen kozen er vaker voor en zagen het vaker als ideaal.

Afspraken en hoe stellen het onderhouden

Een internationale onderzoeksgroep rond J.K. Mogilski vroeg mensen met ervaring met non-monogamie hoe ze hun relaties onderhouden. Uit vragenlijsten bij ruim 4000 mensen kwamen negen gewoonten naar voren. Daaronder: aan de partner vertellen wie je aantrekkelijk vindt, open praten over jaloezie, zorgen voor seksuele gezondheid, nadenken over hoe tijd, aandacht en middelen over partners worden verdeeld, en wel of geen rangorde tussen partners. Ook ‘compersie’ hoorde erbij: je blij voelen om het geluk van een partner met iemand anders.

In hetzelfde onderzoek werd gevraagd hoe vaak contact met anderen toch voelde als een schending van de afspraken. Ook binnen een open relatie kan iets dus als ontrouw voelen, als het buiten de gemaakte afspraken valt. Over wat mensen als ontrouw zien gaat vreemdgaan. Open praten over jaloezie hoorde bij de gewoonten uit het onderzoek; over dat gevoel in het algemeen gaat jaloezie.

Zijn mensen in een open relatie even tevreden?

Gemiddeld wel, volgens het meeste onderzoek. Rubel en Bogaert zagen in de studies die ze bespraken dat mensen in consensueel non-monogame relaties zich psychisch ongeveer even goed voelen en hun relatie even goed beoordelen als monogame mensen.

Een meta-analyse van Joel Anderson en collega’s uit 2026 bracht 35 onderzoeken samen, met in totaal 24.489 deelnemers. Er was geen verschil in tevredenheid met de relatie en ook niet in tevredenheid met het seksleven tussen monogame en non-monogame mensen. Dat gold voor open relaties, polyamorie en andere vormen, en voor aspecten als vertrouwen, toewijding en intimiteit.

Niet elk onderzoek komt op hetzelfde uit. In het Amerikaanse onderzoek uit 2012 waren mensen met een open relatie gemiddeld iets minder tevreden over hun relatie dan monogame mensen. In het Canadese onderzoek was er geen verschil. Daar bleek iets anders van belang: mensen bij wie de relatievorm die ze hadden overeenkwam met de vorm die ze het liefst wilden, waren tevredener. Fairbrother en collega’s merken bovendien op dat er maar weinig onderzoek is met representatieve steekproeven.

Vooroordelen

Terri Conley en collega’s onderzochten hoe mensen naar verschillende relatievormen kijken. Monogame relaties werden op elk punt positiever beoordeeld dan consensueel non-monogame relaties, zelfs op eigenschappen die niets met relaties te maken hadden. Dat gold in verschillende groepen, ook bij mensen die zelf niet monogaam leefden. De onderzoekers spreken van een ‘halo-effect’ rond monogamie. Als voordelen van monogamie noemden deelnemers vooral toewijding en gezondheid, met name bescherming tegen soa’s.

Seksuele gezondheid en soa-tests

Hoe mensen in open relaties met seksuele gezondheid omgaan, is ook onderzocht. Conley en collega’s vergeleken mensen die vreemdgingen met mensen die een open afspraak hadden. Wie vreemdging, beschermde zich minder vaak, met de vaste partner en met de ander. Ze lieten zich ook minder vaak testen en praatten minder vaak over veilig vrijen met nieuwe partners. In het Amerikaanse onderzoek uit 2012 gebruikten mensen met een open relatie vaker een condoom bij anale seks dan monogame mensen.

Soa Aids Nederland schrijft dat het voor mensen die seks hebben met verschillende partners goed kan zijn om af en toe een soa-test te doen, bijvoorbeeld twee keer per jaar, zeker als ze geen of niet altijd een condoom gebruiken. Volgens de organisatie geldt dat ook bij afspraken zoals alleen seks binnen een vaste groep, of altijd een condoom met anderen. Niet iedereen vertelt alles, en soms schat iemand de kans op een soa verkeerd in. Een soa merk je ook niet altijd: volgens Soa Aids Nederland kan iemand bijvoorbeeld herpes of het wrattenvirus hebben zonder dat te merken.

Een soa-test kan altijd bij de huisarts. Die gaat meestal af van het eigen risico. Bij de GGD is testen gratis, maar alleen voor bepaalde groepen, bijvoorbeeld bij klachten, als een sekspartner een soa heeft, bij jongeren onder de 25 en bij mannen die seks hebben met mannen. Er zijn ook thuistests; volgens Soa Aids Nederland zijn alleen tests die je terugstuurt naar een laboratorium betrouwbaar. Over het gesprek over soa’s tussen partners gaat soa bespreken. Bij klachten kun je terecht bij je huisarts.

Alle artikelen over relatievormen en het samenleven staan in het overzicht relatie.

Bronnen

  1. Rubel, A.N. & Bogaert, A.F. (2015). Consensual nonmonogamy: Psychological well-being and relationship quality correlates. The Journal of Sex Research, 52(9), 961–982. doi.org/10.1080/00224499.2014.942722
  2. Haupert, M.L., Gesselman, A.N., Moors, A.C., Fisher, H.E. & Garcia, J.R. (2017). Prevalence of experiences with consensual nonmonogamous relationships: Findings from two national samples of single Americans. Journal of Sex & Marital Therapy, 43(5), 424–440. doi.org/10.1080/0092623X.2016.1178675
  3. Levine, E.C., Herbenick, D., Martinez, O., Fu, T. & Dodge, B. (2018). Open relationships, nonconsensual nonmonogamy, and monogamy among U.S. adults: Findings from the 2012 National Survey of Sexual Health and Behavior. Archives of Sexual Behavior, 47(5), 1439–1450. doi.org/10.1007/s10508-018-1178-7
  4. Fairbrother, N., Hart, T.A. & Fairbrother, M. (2019). Open relationship prevalence, characteristics, and correlates in a nationally representative sample of Canadian adults. The Journal of Sex Research, 56(6), 695–704. doi.org/10.1080/00224499.2019.1580667
  5. Mogilski, J.K., Miller, G.F., Jonason, P.K. e.a. (2026). How do people maintain consensual non-monogamy? An international development and validation of the Multiple Relationships Maintenance Scale. Archives of Sexual Behavior, 55(2), 517–545. doi.org/10.1007/s10508-025-03334-9
  6. Anderson, J.R., Hinton, J.D.X., Bondarchuk-McLaughlin, A., Rosa, S., Tan, K.J. & Moor, L. (2026). Countering the monogamy-superiority myth: A meta-analysis of the differences in relationship satisfaction and sexual satisfaction as a function of relationship orientation. The Journal of Sex Research, 63(1), 130–142. doi.org/10.1080/00224499.2025.2462988
  7. Conley, T.D., Moors, A.C., Matsick, J.L. & Ziegler, A. (2013). The fewer the merrier?: Assessing stigma surrounding consensually non-monogamous romantic relationships. Analyses of Social Issues and Public Policy, 13(1), 1–30. doi.org/10.1111/j.1530-2415.2012.01286.x
  8. Conley, T.D., Moors, A.C., Ziegler, A. & Karathanasis, C. (2012). Unfaithful individuals are less likely to practice safer sex than openly nonmonogamous individuals. The Journal of Sexual Medicine, 9(6), 1559–1565. doi.org/10.1111/j.1743-6109.2012.02712.x
  9. Soa Aids Nederland. Wanneer doe je een soa-test? soaaids.nl
  10. Soa Aids Nederland. Soa-test. soaaids.nl

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen