Relatie en werk

Werk en relatie beïnvloeden elkaar. Een zware werkdag kan thuis doorwerken in de stemming en in hoe partners met elkaar omgaan. Onderzoekers noemen dat werk-gezinsconflict, overloop (in het Engels ‘spillover’) en overdracht naar de partner (‘crossover’). In Nederland werkten in 2025 bij twee op de drie stellen beide partners. Bij stellen met minderjarige kinderen was dat ruim vier op de vijf.

Hoeveel stellen werken er allebei?

Het CBS telde in 2025 ongeveer 3,8 miljoen stellen waarvan beide partners tussen 15 en 75 jaar oud waren. Bij 67 procent daarvan werkten beide partners. Bij stellen met een minderjarig kind was dat 82 procent. De meest voorkomende combinatie is één partner die voltijd werkt en één die deeltijd werkt: dat gold voor 39 procent van alle stellen. Bij 16 procent werkten beide partners voltijd.

Over werkdruk zijn er cijfers uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van CBS en TNO. In 2025 zei 40 procent van de werknemers dat ze vaak of altijd heel veel werk moeten doen. Ongeveer 21 procent had klachten van psychische vermoeidheid door het werk, die ook wel burn-outklachten worden genoemd.

Werk-gezinsconflict: twee richtingen

Werk-gezinsconflict betekent dat de eisen van werk en van het privéleven moeilijk samengaan. Dat kan twee kanten op werken. Werk kan het gezinsleven in de weg zitten, bijvoorbeeld door lange dagen of telefoontjes in de avond. Het gezinsleven kan ook het werk in de weg zitten, bijvoorbeeld als een ziek kind of een ruzie thuis het lastig maakt om je op je werk te concentreren.

Een grote meta-analyse uit 2011 bundelde 427 uitkomsten uit eerder onderzoek. Beide vormen van conflict hingen samen met slechtere uitkomsten op het werk, thuis en voor het welzijn in het algemeen. Opvallend was dat het verband het sterkst was met uitkomsten in het domein waar het conflict vandaan kwam. Als werk het gezinsleven in de weg zat, hing dat sterker samen met uitkomsten op het werk dan met uitkomsten thuis. Andersom hing een gezinsleven dat het werk in de weg zat sterker samen met uitkomsten thuis. De tijd die mensen op het werk doorbrachten, had invloed op hoe sterk werk-gezinsconflict samenhing met uitkomsten in het gezin.

Stress die mee naar huis gaat

Onderzoekers Lisa Story en Rena Repetti lieten 43 getrouwde stellen vijf dagen achter elkaar een dagboek bijhouden. Ze noteerden hoe druk het op het werk was en of ze vervelende contacten met collega's of anderen hadden gehad. Na een dag met negatieve contacten op het werk waren zowel mannen als vrouwen thuis vaker boos op hun partner of trokken ze zich meer terug. Bij vrouwen gebeurde dat ook na dagen met veel werk. De onderzoekers vonden aanwijzingen dat dit via de stemming liep: een slechte stemming van het werk ging mee naar huis.

Repetti en collega's beschrijven gezinnen als systemen die gevoelig zijn voor invloeden van buiten, zoals stress op het werk of op school. Volgens hen kunnen kleine effecten van dag tot dag op de lange duur optellen.

Overdracht naar de partner

Bij overdracht gaat het niet om de werknemer zelf, maar om de partner. Mina Westman bracht onderzoek samen waarin bleek dat werkdruk van de een kan doorwerken bij de ander, en invloed kan hebben op de psychische en lichamelijke gezondheid van de partner.

Dat werkt ook in positieve zin. In een studie onder 426 Japanse stellen ging plezier en betrokkenheid in het werk van de een samen met meer betrokkenheid in het werk van de ander. Dat effect was het sterkst als beide partners geneigd waren zich in elkaar te verplaatsen.

Avond-, nacht- en ploegendiensten

Bij werken op afwijkende tijden zien partners elkaar soms weinig. Een bekende Amerikaanse studie volgde 3476 echtparen ongeveer vijf jaar. Het verband tussen afwijkende werktijden en scheiden hing af van het soort rooster, van wie er in de nacht werkte, van de vraag of er kinderen waren en van hoe lang het stel getrouwd was. Bij mannen met kinderen die korter dan vijf jaar getrouwd waren, was de kans op een scheiding bij vaste nachtdiensten ongeveer zes keer zo groot als bij werken overdag. Bij vrouwen met kinderen die langer dan vijf jaar getrouwd waren, was de kans ongeveer drie keer zo groot.

De onderzoeker keek ook of mensen met een slecht huwelijk vaker voor nachtdiensten kozen. Dat leek niet zo te zijn. Het gaat wel om Amerikaanse gegevens uit de periode voor 2000. De uitkomsten zijn niet zomaar over te zetten naar Nederland nu.

Werk, zorg en het huishouden

Werk hangt ook samen met de verdeling van taken thuis. Als een of beide partners meer gaan werken, verandert vaak de verdeling van het huishouden en de zorg voor kinderen. Daarover gaan het huishouden verdelen en je relatie als er kinderen komen. Stress kan ook invloed hebben op intimiteit en zin in seks: zie intimiteit en stress.

Soms ontstaat er op het werk zelf iets: een collega op wie iemand verliefd wordt. Over de regels en gevoeligheden daarvan gaat verliefd op een collega.

Als werk zwaar wordt

Veel spanning, bijvoorbeeld door werk, kan volgens Thuisarts.nl leiden tot klachten zoals vermoeidheid en moeite met helder denken. Thuisarts.nl, de website van de huisartsen, beschrijft overspannenheid en noemt de huisarts als plek om hulp te vragen. Bij psychische klachten kun je dus terecht bij je huisarts. Bij gedachten aan zelfdoding is 113 Zelfmoordpreventie gratis bereikbaar via 113 of 0800-0113, of via de chat op 113.nl.

Alle artikelen over het leven als stel staan bij relatie.

Bronnen

  1. CBS (2026). Arbeidsdeelname; paren (tabel 85767NED, cijfers over 2025). cbs.nl
  2. CBS en TNO (2026). Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) werknemers; geslacht en leeftijd (tabel 83049NED, Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2025). cbs.nl
  3. Amstad, F.T., Meier, L.L., Fasel, U., Elfering, A. & Semmer, N.K. (2011). A meta-analysis of work–family conflict and various outcomes with a special emphasis on cross-domain versus matching-domain relations. Journal of Occupational Health Psychology, 16(2), 151–169. doi.org/10.1037/a0022170
  4. Story, L.B. & Repetti, R. (2006). Daily occupational stressors and marital behavior. Journal of Family Psychology, 20(4), 690–700. doi.org/10.1037/0893-3200.20.4.690
  5. Repetti, R., Wang, S. & Saxbe, D. (2009). Bringing it all back home. Current Directions in Psychological Science, 18(2), 106–111. doi.org/10.1111/j.1467-8721.2009.01618.x
  6. Westman, M. (2001). Stress and strain crossover. Human Relations, 54(6), 717–751. doi.org/10.1177/0018726701546002
  7. Bakker, A.B., Shimazu, A., Demerouti, E., Shimada, K. & Kawakami, N. (2011). Crossover of work engagement among Japanese couples: Perspective taking by both partners. Journal of Occupational Health Psychology, 16(1), 112–125. doi.org/10.1037/a0021297
  8. Presser, H.B. (2000). Nonstandard work schedules and marital instability. Journal of Marriage and Family, 62(1), 93–110. doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00093.x
  9. Thuisarts.nl. Overspannen. thuisarts.nl
  10. 113 Zelfmoordpreventie. Telefonische hulplijn. 113.nl

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen