Sorry zeggen: wat onderzoek zegt

Uit onderzoek blijkt dat een excuus vaker overtuigt als het meer onderdelen bevat, en dat verantwoordelijkheid nemen daarvan het belangrijkste onderdeel is. Een aanbod om de schade te herstellen komt op de tweede plaats. Om vergeving vragen voegt het minst toe. Excuses hangen duidelijk samen met vergeving, maar vooral als de ander ze oprecht vindt. Dat lijkt makkelijker in een relatie waarin het al goed gaat. En een excuus dat komt nadat de ander zich gehoord voelt, werkt in onderzoek beter dan een snel ‘sorry’.

Waaruit een excuus bestaat

Roy Lewicki, Beth Polin en Robert Lount onderzochten in 2016 de opbouw van excuses. Uit eerder onderzoek haalden ze zes onderdelen:

  1. spijt uitspreken;
  2. uitleggen wat er misging;
  3. erkennen dat het jouw verantwoordelijkheid is;
  4. berouw tonen;
  5. aanbieden om het te herstellen;
  6. om vergeving vragen.

In twee studies met samen 755 deelnemers beoordeelden mensen excuses met één tot zes van die onderdelen. Excuses met meer onderdelen werden als effectiever gezien. Erkennen dat het je eigen verantwoordelijkheid is, woog het zwaarst. Daarna kwam het aanbod om het te herstellen. Spijt, uitleg en berouw scoorden ongeveer gelijk. Om vergeving vragen was het minst belangrijk.

Het onderzoek ging niet over partners. Deelnemers lazen een scenario over een sollicitant die eerder een fout had gemaakt. Ze lazen de excuses op papier, dus toon, oogcontact en emotie speelden geen rol. Excuses werden ook minder snel geaccepteerd als de fout over eerlijkheid ging dan als die over kunde ging.

Excuses en vergeving

Dat excuses verschil maken, is in veel onderzoek terug te zien. Ryan Fehr en collega’s brachten in 2010 175 studies met ruim 26.000 deelnemers samen. Een excuus hing duidelijk samen met vergeving. Andere factoren met een sterk verband waren inleving in degene die de fout maakte, boosheid, en de vraag of iemand dacht dat de ander het met opzet deed. Hoe meer opzet, hoe minder vergeving.

Michael McCullough en collega’s vonden al in 1997 dat het verband tussen excuses en vergeving deels loopt via inleving: na een excuus leefde de gekwetste persoon zich meer in de ander in, en vergaf daardoor makkelijker. Wat vergeving precies is, staat in vergeven.

Oprechtheid en de relatie

Veel onderzoek naar excuses werkt met verzonnen situaties of met onbekenden. Psycholoog Karina Schumann keek naar echte stellen. Leden van 60 getrouwde of samenwonende stellen hielden een dagboek bij van wat hun partner deed dat hen kwetste, of de partner sorry zei, en of ze wilden vergeven.

Excuses voorspelden vergeving alleen bij mensen die erg tevreden waren over hun relatie. Die mensen vonden de excuses van hun partner ook oprechter, en dat oordeel over oprechtheid hing weer samen met vergeving. In een relatie waarin het minder goed gaat, kwam een sorry in dit onderzoek dus minder aan.

Timing: snel of later?

Cynthia Frantz en Courtney Bennigson onderzochten in 2005 of het uitmaakt wanneer een excuus komt. In de eerste studie beschreven 24 studenten echte conflicten. In de tweede lazen 83 deelnemers een scenario waarin een excuus aan het begin van een gesprek kwam, aan het eind, of helemaal niet.

In beide studies werkten latere excuses beter. Het effect liep via het gevoel gehoord en begrepen te worden: een excuus dat kwam nadat de gekwetste persoon zijn of haar verhaal had kunnen doen, maakte meer verschil voor hoe tevreden die persoon was. Over luisteren gaat actief luisteren.

Waarom mensen soms geen sorry zeggen

Volgens Schumann zijn goede excuses heel effectief voor verzoening, maar kiezen mensen toch vaak voor een plichtmatig sorry, geen excuus, of een verdediging. Ze noemt drie drempels:

  • weinig betrokkenheid bij de gekwetste persoon of de relatie;
  • het gevoel dat een excuus het eigen zelfbeeld bedreigt;
  • het idee dat een excuus toch niets uithaalt.

Schumann en Carol Dweck onderzochten wie makkelijker verantwoordelijkheid neemt. Mensen die geloven dat persoonlijkheid kan veranderen, deden dat vaker dan mensen die persoonlijkheid als vast zien. Volgens de onderzoekers voelt verantwoordelijkheid nemen voor hen minder bedreigend, omdat ze het zien als een kans om te groeien.

Julie Exline en collega’s vroegen studenten naar spijt achteraf. Deelnemers hadden vaker spijt van een excuus dat ze níét hadden gemaakt dan van een excuus dat ze wel hadden gemaakt. Spijt van een gemaakt excuus hing samen met wederzijdse wrok, het gevoel onschuldig te zijn, relaties die niet veilig voelden, en excuses die onoprecht, te vroeg of uit angst waren gemaakt.

Zeggen vrouwen vaker sorry?

Het idee bestaat dat vrouwen vaker sorry zeggen dan mannen. Schumann en Ross lieten deelnemers een dagboek bijhouden. Vrouwen zeiden inderdaad vaker sorry, maar ze meldden ook vaker dat ze iemand iets hadden aangedaan. Van alle keren dat iemand vond dat hij of zij een ander iets had aangedaan, volgde bij mannen en vrouwen even vaak een excuus. In een tweede studie vonden mannen dezelfde voorvallen minder ernstig dan vrouwen. Het verschil zit volgens de onderzoekers dus in wanneer iemand iets als kwetsend ziet, niet in de bereidheid om sorry te zeggen.

Excuses als onderdeel van goedmaken

Een excuus is vaak één stap in een groter herstel na een ruzie of kwetsing. Andere stappen, zoals humor, genegenheid of tot rust komen, staan in goedmaken na een ruzie. Na ernstiger schade, zoals ontrouw, is herstel meestal een langer proces. Daarover gaat verder na ontrouw. Meer artikelen staan in het overzicht relatie.

Bronnen

  1. Lewicki, R.J., Polin, B. & Lount, R.B. (2016). An exploration of the structure of effective apologies. Negotiation and Conflict Management Research, 9(2), 177–196. doi.org/10.1111/ncmr.12073
  2. Grabmeier, J. (12 april 2016). The 6 elements of an effective apology, according to science. Ohio State News. news.osu.edu
  3. Fehr, R., Gelfand, M.J. & Nag, M. (2010). The road to forgiveness: A meta-analytic synthesis of its situational and dispositional correlates. Psychological Bulletin, 136(5), 894–914. doi.org/10.1037/a0019993
  4. McCullough, M.E., Worthington, E.L. & Rachal, K.C. (1997). Interpersonal forgiving in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 73(2), 321–336. doi.org/10.1037/0022-3514.73.2.321
  5. Schumann, K. (2012). Does love mean never having to say you’re sorry? Associations between relationship satisfaction, perceived apology sincerity, and forgiveness. Journal of Social and Personal Relationships, 29(7), 997–1010. doi.org/10.1177/0265407512448277
  6. Frantz, C.M. & Bennigson, C. (2005). Better late than early: The influence of timing on apology effectiveness. Journal of Experimental Social Psychology, 41(2), 201–207. doi.org/10.1016/j.jesp.2004.07.007
  7. Cantalupo, S. Apologies & timing. Psychology Science Minute, Florida Institute of Technology. fit.edu
  8. Schumann, K. (2018). The psychology of offering an apology: Understanding the barriers to apologizing and how to overcome them. Current Directions in Psychological Science, 27(2), 74–78. doi.org/10.1177/0963721417741709
  9. Schumann, K. & Dweck, C.S. (2014). Who accepts responsibility for their transgressions? Personality and Social Psychology Bulletin, 40(12), 1598–1610. doi.org/10.1177/0146167214552789
  10. Exline, J.J., Deshea, L. & Holeman, V.T. (2007). Is apology worth the risk? Predictors, outcomes, and ways to avoid regret. Journal of Social and Clinical Psychology, 26(4), 479–504. doi.org/10.1521/jscp.2007.26.4.479
  11. Schumann, K. & Ross, M. (2010). Why women apologize more than men: Gender differences in thresholds for perceiving offensive behavior. Psychological Science, 21(11), 1649–1655. doi.org/10.1177/0956797610384150

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen