Vertrouwen opbouwen: hoe vertrouwen groeit
Vertrouwen in een relatie groeit volgens psychologisch onderzoek langzaam, door veel ervaringen waarin de ene partner merkt dat de ander betrouwbaar is en het goed met hem of haar voorheeft. Vooral momenten waarop iemand iets doet voor de relatie, ook als dat niet in het eigen belang is, versterken het vertrouwen van de ander. Vertrouwen heeft ook een tweede kant: de ander durven vertrouwen. Dat hangt er onder meer van af of iemand zeker is van de waardering van de partner.
Wat is vertrouwen in een relatie?
Vertrouwen is het gevoel dat je partner het goed met je voorheeft. Dat de ander er voor je is, ook als het hem of haar zelf niet goed uitkomt. Psycholoog Jeffry Simpson schrijft dat vertrouwen de basis vormt van bijna alle grote theorieën over relaties. Het is ook iets wat kan groeien, kan blijven en soms afbrokkelt.
De onderzoekers John Rempel, John Holmes en Mark Zanna onderscheidden al in 1985 drie kanten van vertrouwen:
- Voorspelbaarheid. Je weet ongeveer hoe de ander zich gedraagt.
- Betrouwbaarheid. Je kunt op de ander rekenen als het nodig is.
- Geloof. Je bent er zeker van dat de ander er ook in de toekomst voor je zal zijn, ook in situaties die je nog niet kent.
Volgens de onderzoekers groeien deze drie kanten stap voor stap mee met de relatie. In hun onderzoek onder stellen hing het geloof in de ander sterk samen met liefde en geluk. Ook de overtuiging dat de partner iets voor je doet uit echte betrokkenheid, en niet om er zelf beter van te worden, hing samen met liefde en geluk.
Hoe vertrouwen groeit
Keuzes voor de relatie
Onderzoek van Jennifer Wieselquist, Caryl Rusbult en collega’s laat zien hoe vertrouwen ontstaat. Mensen gaan hun partner meer vertrouwen als ze zien dat de ander iets doet voor de relatie, ook als dat niet in zijn of haar eigen belang is. Voorbeelden uit het onderzoek zijn iets opgeven voor de ander, en rustig en opbouwend reageren als de ander iets vervelends doet.
De onderzoekers beschrijven dat als een cirkel. Wie zich aan de relatie verbindt, doet vaker zulke dingen voor de ander. De ander merkt dat en gaat meer vertrouwen. Wie meer vertrouwt, durft zich meer afhankelijk op te stellen. En dat versterkt weer de verbondenheid. Volgens dit model bouwen partners vertrouwen dus samen op.
Woorden en daden
Voorspelbaarheid en betrouwbaarheid, de eerste twee kanten uit het model van Rempel, zitten in gewone dingen. Afspraken die worden nagekomen. Een belofte om te bellen die wordt waargemaakt. Eerlijkheid als iets niet lukt. Het gaat daarbij minder om grote beloften dan om de ervaring dat woorden en daden kloppen.
Moeilijke momenten
Ziekte, verdriet of druk zijn momenten waarop de een sterk afhankelijk is van de ander. Hoe de partner dan reageert, laat zien of op die persoon te rekenen is. In het model van Wieselquist en Rusbult zijn juist zulke situaties, waarin iemand iets moet opgeven voor de ander, informatief voor het vertrouwen.
Durven vertrouwen
Vertrouwen heeft twee kanten: betrouwbaar zijn, en de ander durven vertrouwen.
Sandra Murray, John Holmes en een collega beschrijven hoe mensen in een relatie steeds twee dingen afwegen. Ze willen dicht bij de ander komen, maar ook niet afgewezen of gekwetst worden. Volgens hun model durft iemand pas afhankelijk te zijn als die erop vertrouwt dat de ander om hem of haar geeft en positief over hem of haar denkt. Bij twijfel daarover houden mensen sneller afstand om zichzelf te beschermen.
Wie eerder is gekwetst, bijvoorbeeld in een vorige relatie, kan daardoor ook bij een nieuwe partner op zijn of haar hoede blijven. Over je openstellen en wat dat vraagt, gaat kwetsbaar durven zijn.
Openheid en controle
Openheid en controle worden soms door elkaar gehaald, maar zijn verschillend. Openheid gaat over vertellen wat je bezighoudt en eerlijk zijn over wat je voelt. Controle gaat over het doorzoeken van een telefoon, steeds willen weten waar de ander is of bepalen met wie de ander omgaat. Controle is eerder een teken dat vertrouwen ontbreekt dan een manier om het op te bouwen.
Over controle in relaties en wanneer dat ongezond wordt, gaat controlerend gedrag. Over blijvende twijfel aan een partner gaat wantrouwen in je relatie.
Verschillen tussen partners
Wat vertrouwen inhoudt, is niet voor iedereen hetzelfde. Voor de een is het vanzelfsprekend om elkaars berichten te mogen lezen, voor de ander voelt dat als een inbreuk. De een vindt flirten onschuldig, de ander niet. Zulke verschillen kunnen boven komen als er iets gebeurt wat voor de een wel en voor de ander niet over een grens gaat. Sommige stellen bespreken dit soort verwachtingen al vroeg, andere pas als er iets misgaat. Over gesprekken in een relatie gaat communicatie in je relatie.
Als het vertrouwen geschaad is
Een leugen, een verbroken belofte of vreemdgaan kan het vertrouwen ernstig beschadigen. Herstel kost dan tijd en lukt niet altijd. Het vraagt iets van allebei: van degene die het vertrouwen heeft geschaad, en van degene die opnieuw moet durven vertrouwen. Hoe stellen verder gaan na ontrouw, en welke hulp er is, staat in verder na ontrouw.
Alle artikelen over relaties staan in het overzicht relatie.
Bronnen
- Simpson, J.A. (2007). Psychological foundations of trust. Current Directions in Psychological Science, 16(5), 264–268. doi.org/10.1111/j.1467-8721.2007.00517.x
- Rempel, J.K., Holmes, J.G. & Zanna, M.P. (1985). Trust in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 49(1), 95–112. doi.org/10.1037/0022-3514.49.1.95
- Wieselquist, J., Rusbult, C.E., Foster, C.A. & Agnew, C.R. (1999). Commitment, pro-relationship behavior, and trust in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 77(5), 942–966. doi.org/10.1037/0022-3514.77.5.942
- Murray, S.L., Holmes, J.G. & Collins, N.L. (2006). Optimizing assurance: The risk regulation system in relationships. Psychological Bulletin, 132(5), 641–666. doi.org/10.1037/0033-2909.132.5.641
Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.