Waardering tonen in een relatie

Waardering tonen in een relatie betekent laten merken dat je ziet wat de ander doet en wie de ander is. Psychologen onderzoeken dat vooral als dankbaarheid. Uit dat onderzoek komt een vrij consistent beeld: partners die zich gewaardeerd voelen, waarderen de ander ook meer, zetten zich meer in voor de relatie en blijven vaker bij elkaar. Wel lijkt het uit te maken hoe dank overkomt. Dank die laat zien dat iemand de ander echt heeft opgemerkt, doet meer dan een plichtmatig bedankje.

Dankbaarheid en waardering: wat is het verschil?

Dankbaarheid is in de psychologie een emotie. Je voelt het als iemand iets goeds voor je doet, zoals koken na een lange dag of meedenken over een probleem. Waardering is in het dagelijks taalgebruik breder: het kan ook gaan over de ander als persoon en over wat de partner voor je betekent. Onderzoekers rond Amie Gordon ontwikkelden in 2012 een vragenlijst die waardering in relaties meet.

Bij waardering spelen drie kanten mee: dankbaarheid voelen, die dankbaarheid uitspreken of laten zien, en je zelf gewaardeerd voelen door de partner. Die drie vallen niet altijd samen. Iemand kan dankbaar zijn zonder het te zeggen. En iemand kan dank uitspreken die bij de ander niet aankomt.

Woorden zijn één manier om waardering te laten merken. Over positieve woorden als liefdestaal, met onderzoek naar dagelijkse dankbaarheid, gaat positieve woorden. Over complimenten in het bijzonder gaat complimenten geven. Dit artikel gaat over het onderzoek naar waardering zelf: waar het vandaan komt en wat het doet.

Waarom dankbaarheid er volgens onderzoekers is

Psycholoog Sara Algoe beschreef in 2012 de ‘find, remind and bind’-theorie: vinden, herinneren en binden. Volgens die theorie is dankbaarheid er om de band te versterken met mensen die goed op je reageren en om je geven. Dankbaarheid zou een opwaartse spiraal op gang brengen, waarin partners steeds meer op elkaar ingaan. Het is een theorie die eerder onderzoek samenbrengt. Het onderzoek hieronder test delen ervan.

Waar waardering vandaan komt

Wat de partner investeert

Samantha Joel, Amie Gordon en collega's onderzochten in drie studies wat het doet als iemand merkt dat de partner veel in de relatie investeert. Mensen die dat opmerkten, voelden zich dankbaarder. Die dankbaarheid ging samen met een sterkere toewijding aan de relatie. Dat gold ook voor mensen die minder tevreden waren over hun relatie.

Een kringloop tussen partners

Kaska Kubacka, Catrin Finkenauer, Caryl Rusbult en Loes Keijsers volgden getrouwde stellen ongeveer vier jaar na hun huwelijk, met drie metingen. Dankbaarheid voor de partner ontstond vooral door wat de partner deed om de relatie goed te houden. Dat kwam deels doordat zulk gedrag mensen het gevoel gaf dat de partner oog had voor hun behoeften. Dankbaarheid maakte mensen op hun beurt weer meer geneigd om zelf moeite te doen voor de relatie. De onderzoekers beschrijven dat als een kringloop: het gedrag, de gevoelens en de dankbaarheid van de ene partner beïnvloeden die van de ander.

Gordon en collega's vonden een vergelijkbaar patroon. Wie zich meer gewaardeerd voelde door de partner, waardeerde de partner zelf ook meer. Zulke mensen gingen beter in op wat de partner nodig had, waren meer betrokken en bleven vaker bij elkaar. Buitenstaanders die stellen in het lab observeerden, zagen dat ook terug in hun gedrag.

Hoe dank overkomt

Algoe, Barbara Fredrickson en Shelly Gable lieten partners in het lab elkaar bedanken voor iets wat de ander had gedaan. Wie bedankt werd en daarbij het gevoel had dat de ander echt begrip en zorg liet zien, was in het half jaar daarna meer vooruitgegaan in de kwaliteit van de relatie.

In een vervolgonderzoek met 370 deelnemers keken Algoe en collega's naar wat mensen precies zeggen als ze bedanken. Ze maakten onderscheid tussen opmerkingen die de ander prijzen en opmerkingen over wat het de spreker zelf opleverde. Ter illustratie, uit de voorbeelden in het onderzoek: ‘Je gaat echt een stapje verder’ of ‘Je bent daar heel goed in’ prijzen de ander. ‘Het liet me ontspannen’ of ‘Het maakt me blij’ gaan over de spreker. Alleen de prijzende opmerkingen hingen samen met hoe de bedankte partner zich daarna voelde: begrepen en gesteund, in een goede stemming en geliefd. De opmerkingen over het eigen voordeel deden dat niet.

Wanneer bedanken minder uithaalt

Dankbaarheid als oefening werkt niet vanzelf. Algoe en Ruixue Zhaoyang verdeelden stellen willekeurig over twee groepen. De ene groep uitte een maand lang dankbaarheid naar de partner, de andere groep deed een andere opdracht voor de relatie. Het verschil tussen de groepen was bescheiden. Wel ging het in de dankbaarheidsgroep beter met mensen van wie de partner bij de eerste dankbetuiging in het lab echt betrokken overkwam. Volgens de onderzoekers is het dus de vraag of kunstmatig toegevoegde dankbaarheid helpt als de ander niet als betrokken wordt ervaren.

Waardering in moeilijke tijden

Allen Barton en collega's ondervroegen 468 getrouwde mensen over geldzorgen. Geldzorgen gingen samen met meer van het patroon waarbij de een aandringt en de ander zich terugtrekt, en daarmee met een minder goed huwelijk. Mensen die vonden dat hun partner vaak dankbaarheid liet blijken, waren tevredener over hun huwelijk. Bij een deel van de uitkomsten dempte die dankbaarheid ook de schade van het aandringen en terugtrekken.

Yoobin Park en collega's onderzochten in vijf studies mensen die zich in relaties snel onzeker voelen of juist afstand houden. Bij zulke mensen is de tevredenheid over de relatie gemiddeld lager. Dat verschil was kleiner als ze merkten dat hun partner vaak dankbaarheid uitte. Het ging daarbij om wat ze zelf merkten, niet om hoeveel dank de partner volgens zichzelf gaf. Volgens een analyse over alle studies samen gold het vooral voor mensen die afstand houden. Over die manieren van hechten gaat hechtingsstijlen.

Waardering en gewenning

In een lange relatie kan het gewone gewoon worden. Volgens een model van Katherine Jacobs Bao en Sonja Lyubomirsky kan blijven waarderen helpen om minder snel te wennen aan wat goed is in een relatie. Over gewenning en verveling gaat sleur in je relatie. Meer over het dagelijks leven als stel staat in het overzicht relatie.

Bronnen

  1. Gordon, A.M., Impett, E.A., Kogan, A., Oveis, C. & Keltner, D. (2012). To have and to hold: Gratitude promotes relationship maintenance in intimate bonds. Journal of Personality and Social Psychology, 103(2), 257–274. doi.org/10.1037/a0028723
  2. Algoe, S.B. (2012). Find, remind, and bind: The functions of gratitude in everyday relationships. Social and Personality Psychology Compass, 6(6), 455–469. doi.org/10.1111/j.1751-9004.2012.00439.x
  3. Joel, S., Gordon, A.M., Impett, E.A., MacDonald, G. & Keltner, D. (2013). The things you do for me: Perceptions of a romantic partner's investments promote gratitude and commitment. Personality and Social Psychology Bulletin, 39(10), 1333–1345. doi.org/10.1177/0146167213497801
  4. Kubacka, K.E., Finkenauer, C., Rusbult, C.E. & Keijsers, L. (2011). Maintaining close relationships: Gratitude as a motivator and a detector of maintenance behavior. Personality and Social Psychology Bulletin, 37(10), 1362–1375. doi.org/10.1177/0146167211412196
  5. Algoe, S.B., Fredrickson, B.L. & Gable, S.L. (2013). The social functions of the emotion of gratitude via expression. Emotion, 13(4), 605–609. doi.org/10.1037/a0032701
  6. Algoe, S.B., Kurtz, L.E. & Hilaire, N.M. (2016). Putting the ‘you’ in ‘thank you’: Examining other-praising behavior as the active relational ingredient in expressed gratitude. Social Psychological and Personality Science, 7(7), 658–666. doi.org/10.1177/1948550616651681
  7. Algoe, S.B. & Zhaoyang, R. (2016). Positive psychology in context: Effects of expressing gratitude in ongoing relationships depend on perceptions of enactor responsiveness. The Journal of Positive Psychology, 11(4), 399–415. doi.org/10.1080/17439760.2015.1117131
  8. Barton, A.W., Futris, T.G. & Nielsen, R.B. (2015). Linking financial distress to marital quality: The intermediary roles of demand/withdraw and spousal gratitude expressions. Personal Relationships, 22(3), 536–549. doi.org/10.1111/pere.12094
  9. Park, Y., Impett, E.A., MacDonald, G. & Lemay, E.P. (2019). Saying ‘thank you’: Partners' expressions of gratitude protect relationship satisfaction and commitment from the harmful effects of attachment insecurity. Journal of Personality and Social Psychology, 117(4), 773–806. doi.org/10.1037/pspi0000178
  10. Bao, K.J. & Lyubomirsky, S. (2013). Making it last: Combating hedonic adaptation in romantic relationships. The Journal of Positive Psychology, 8(3), 196–206. doi.org/10.1080/17439760.2013.777765

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen