Relatietherapie: wat het is en hoe het werkt

Relatietherapie is een vorm van therapie waarbij partners samen met een therapeut kijken naar hoe ze met elkaar omgaan en welke patronen steeds terugkomen. Stellen zetten het in bij bijvoorbeeld steeds dezelfde ruzies, slechte communicatie, uit elkaar groeien of na ontrouw. Onderzoek laat zien dat relatietherapie gemiddeld een groot effect heeft op hoe tevreden stellen zijn. In 2026 vergoedt de basisverzekering hulp bij relatieproblemen niet, tenzij de therapie onderdeel is van de behandeling van een psychische stoornis.

Wat is relatietherapie?

In de vakwereld valt relatietherapie onder systeemtherapie. De Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie (NVRG) beschrijft systeemtherapie als een vorm van psychotherapie, die ook wel relatie- en gezinstherapie wordt genoemd. Kenmerkend is dat belangrijke naasten meedoen, zoals de partner. De aandacht gaat vooral naar de patronen tussen mensen: hoe ze op elkaar reageren en elkaar beïnvloeden.

Het uitgangspunt is volgens de NVRG dat een probleem nooit op zichzelf staat. Ook werk, familie, cultuur en geloof kunnen meespelen. De therapie richt zich dus vooral op wat er tussen de partners gebeurt.

Relatietherapie is iets anders dan individuele therapie. Soms lopen die naast elkaar, bijvoorbeeld als een van de partners ook eigen psychische klachten heeft.

Wanneer wordt relatietherapie ingezet?

Stellen kunnen om allerlei redenen een relatietherapeut opzoeken. Voorbeelden van onderwerpen:

  • ruzies die steeds op dezelfde manier verlopen;
  • het gevoel niet meer echt met elkaar te praten;
  • langzaam uit elkaar groeien;
  • vreemdgaan en de vraag of en hoe het vertrouwen kan herstellen;
  • een groot verschil in wensen, bijvoorbeeld over kinderen of seks;
  • twijfel over doorgaan of stoppen.

De NVRG noemt naast relatie- en gezinsproblemen ook psychische klachten, lichamelijke aandoeningen en huiselijk geweld als situaties waarin systeemtherapie wordt ingezet. Volgens de NVRG kan het vroeg betrekken van naasten voorkomen dat problemen groter worden.

Bij geweld, dreiging of controle

Als er in een relatie sprake is van geweld, bedreiging of dwingende controle, speelt veiligheid een grote rol bij de keuze voor hulp. Veilig Thuis geeft advies over welke hulp in zo'n situatie past. Veilig Thuis is gratis en dag en nacht bereikbaar op 0800-2000, ook anoniem en via de chat op veiligthuis.nl. Bij direct gevaar: 112. Signalen van een onveilige relatie staan bij een ongezonde relatie herkennen.

Werkt relatietherapie?

Een grote samenvatting van onderzoek uit 2020 bracht 58 studies bij elkaar, met in totaal ruim 2.000 stellen. Relatietherapie had gemiddeld een groot effect op de tevredenheid over de relatie. Ook communicatie, emotionele nabijheid en het gedrag van partners naar elkaar verbeterden. Stellen die op een wachtlijst stonden, gingen er in die periode niet vanzelf op vooruit.

De vooruitgang bleef bij latere metingen meestal behouden. Opvallend was dat stellen die er aan het begin het slechtst aan toe waren, gemiddeld het meest vooruitgingen. Een kanttekening van de onderzoekers: alle onderzochte stellen waren man-vrouwstellen, dus over andere stellen zegt dit onderzoek minder.

Hoe verloopt een traject?

De eerste gesprekken

Een traject begint meestal met een intake. Volgens de NVRG komen daarin onder meer aan bod: wat de klachten zijn en hoe ze zijn ontstaan, wat ze betekenen voor iedereen die erbij betrokken is, wat het doel is en welke veranderingen de partners willen. Ook het aantal gesprekken en hoe vaak die plaatsvinden, wordt bij de intake besproken. Er is dus geen vast aantal sessies.

De gesprekken daarna

In de gesprekken daarna kan het gaan om anders met elkaar omgaan, of om anders naar het probleem kijken. Volgens de NVRG worden partners zich bewust van hoe ze op elkaar reageren en hoe ze elkaar beïnvloeden. Vanuit dat inzicht werken ze aan een oplossing. Afspraken over wie bij welke gesprekken aanwezig is, staan in het behandelplan.

Uitkomst

Bij elkaar blijven is niet de enige mogelijke afloop van een traject. Ook een besluit om uit elkaar te gaan kan een uitkomst zijn.

Vormen van relatietherapie

Relatietherapeuten werken met verschillende methoden. Een paar die in Nederland veel worden genoemd:

  • Systeemtherapie. De brede noemer voor relatie- en gezinstherapie, met de focus op patronen tussen mensen. Systeemtherapeuten kunnen geregistreerd zijn bij de NVRG.
  • Emotionally Focused Therapy (EFT). Volgens Stichting EFT Nederland een ‘evidence based’ vorm van relatietherapie, ontwikkeld door de Canadese Sue Johnson, met de focus op het doorbreken van negatieve patronen. Meer hierover staat bij EFT-relatietherapie.

Daarnaast werken therapeuten met andere methoden, of met een combinatie.

Vergoeding in 2026

De basisverzekering vergoedt in 2026 geen ‘hulp bij werk- en relatieproblemen’. Dat staat in artikel 2.1 van de Regeling zorgverzekering. Zorginstituut Nederland schreef in 2025 dat relatieproblemen zonder onderliggende psychiatrische diagnose niet onder de basisverzekering vallen. Systeemtherapie kan wel worden vergoed als onderdeel van de behandeling van een psychische stoornis, als relatieproblemen die behandeling moeilijker maken. De systeemtherapie is dan een beperkt onderdeel van een bredere behandeling. Volgens het Zorginstituut moet die worden gegeven door een psychiater, klinisch psycholoog, psychotherapeut of GZ-psycholoog met een aanvullende opleiding, of door een bij de NVRG geregistreerde systeemtherapeut.

Volgens de NVRG vergoeden sommige zorgverzekeraars relatietherapie wel uit de aanvullende verzekering, onder psychosociale hulp. Wat een verzekeraar vergoedt, staat in de polisvoorwaarden en verschilt per polis. Wat een traject gemiddeld kost en waar de verschillen zitten, staat bij kosten van relatietherapie.

Een therapeut vinden

De titel psychotherapeut is beschermd. Een NVRG-lid mag die titel volgens de NVRG alleen gebruiken als hij of zij in het BIG-register staat. De NVRG heeft op de eigen site een zoekfunctie voor geregistreerde systeemtherapeuten. Meer over opleiding, registratie en werkwijze van relatietherapeuten staat bij een relatietherapeut kiezen.

Bij psychische klachten, zoals somberheid of veel spanning, kun je terecht bij je huisarts. Die kan zo nodig doorverwijzen naar de ggz. Meer over problemen in een relatie staat in het overzicht relatieproblemen.

Bronnen

  1. NVRG. Wat is systeemtherapie. nvrg.nl
  2. NVRG. Kosten & vergoeding systeemtherapie. nvrg.nl
  3. Roddy, M.K., Walsh, L.M., Rothman, K., Hatch, S.G. & Doss, B.D. (2020). Meta-analysis of couple therapy: Effects across outcomes, designs, timeframes, and other moderators. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 88(7), 583–596. doi.org/10.1037/ccp0000514
  4. Stichting EFT Nederland. Emotionally Focused Therapy. eft.nl
  5. Regeling zorgverzekering, artikel 2.1 (geldende versie november 2026). wetten.overheid.nl
  6. Zorginstituut Nederland (30 mei 2025). Effectiviteit systeemtherapie n.a.v. motie de Kamer. officielebekendmakingen.nl (pdf)
  7. Veilig Thuis. Dwingende controle verwoest levens. veiligthuis.nl

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen