Proefsamenwonen

Proefsamenwonen is geen officiële term. Stellen bedoelen ermee dat ze een tijd samenwonen voordat ze definitief kiezen, vaak terwijl een van beiden het eigen huis nog aanhoudt. De wet kent geen proefperiode voor samenwoners. Voor de gemeente, de Belastingdienst en uitkeringsinstanties telt waar je echt woont, op welk adres je staat ingeschreven en of er sprake is van een gezamenlijke huishouding. Daarvan hangen in 2026 de gevolgen af voor toeslagen, belasting, een uitkering en de huur.

Vormen van proefsamenwonen

Onder proefsamenwonen vallen verschillende situaties. Sommige stellen slapen een groot deel van de week bij elkaar, maar houden ieder een eigen huis en een eigen inschrijving. Anderen trekken in bij de ander en houden het eigen huis nog een tijd aan. En er zijn stellen die meteen het eigen huis opzeggen en zich op het nieuwe adres inschrijven. De gevolgen verschillen per vorm. Een stel dat bewust ieder een eigen huis houdt, heeft een latrelatie.

Op welk adres sta je ingeschreven?

De Wet basisregistratie personen (BRP) gaat uit van het adres waar iemand woont. Woont iemand op meer dan één adres, dan geldt het adres waar diegene naar redelijke verwachting in een half jaar de meeste nachten slaapt. Wie dus het grootste deel van de nachten bij de partner doorbrengt, woont volgens deze regel op dat adres.

Een verhuizing moet uiterlijk 5 dagen na de verhuisdatum worden doorgegeven aan de gemeente waar je gaat wonen. Gebeurt dat later, dan geldt de datum van de melding als verhuisdatum. Gemeenten mogen een boete geven van maximaal € 325 als belangrijke wijzigingen niet op tijd worden doorgegeven. Voor de inschrijving is een bewijs van bewoning nodig, zoals een huurcontract, een koopakte of een toestemmingsverklaring van de hoofdbewoner.

Gevolgen voor toeslagen in 2026

Bij ongehuwd samenwonen is iemand die op je adres staat ingeschreven niet altijd je toeslagpartner. Volgens de Belastingdienst is dat alleen zo als een van deze situaties geldt:

  • jullie hebben een samenlevingscontract bij de notaris;
  • jullie hebben samen een kind, of een van beiden heeft een kind van de ander erkend;
  • een van beiden is aangemeld als partner voor de pensioenregeling van de ander;
  • jullie hebben samen een koopwoning en wonen daar allebei;
  • een van beiden heeft een kind jonger dan 18 dat op hetzelfde adres staat ingeschreven.

Zonder zo'n situatie worden samenwoners meestal geen toeslagpartners. Voor de huurtoeslag werkt het anders: dan wordt de partner ‘medebewoner’, en telt diens inkomen wel mee voor de huurtoeslag, maar niet voor andere toeslagen.

Wie eenmaal toeslagpartners is, blijft dat zolang beiden op hetzelfde adres staan ingeschreven, ook als de situatie uit het lijstje niet meer geldt. Wie het jaar ervoor al toeslagpartners was, is dat ook. Iemand die alleen een postadres bij je heeft en daar niet woont, is geen toeslagpartner. Toeslagpartnerschap begint op de 1e van de maand nadat de situatie is veranderd. Meer hierover staat in samenwonen en toeslagen.

Gevolgen voor de belasting

Voor de inkomstenbelasting gelden vergelijkbare voorwaarden. Ongehuwde samenwoners die op hetzelfde adres staan ingeschreven, zijn fiscale partners als bijvoorbeeld een notarieel samenlevingscontract, een erkend kind, aanmelding als pensioenpartner of een gezamenlijke eigen woning geldt. Fiscaal partnerschap loopt vanaf het moment dat beiden op hetzelfde adres stonden ingeschreven. Het eindigt zodra dat niet meer zo is. Meer hierover staat in samenwonen en belasting.

Gevolgen voor een uitkering

Bij uitkeringen telt niet alleen de inschrijving. Of er een gezamenlijke huishouding is, hangt af van hoe mensen werkelijk wonen en leven.

Bijstand

Volgens artikel 3 van de Participatiewet is er een gezamenlijke huishouding als twee mensen hun hoofdverblijf in dezelfde woning hebben en voor elkaar zorgen, bijvoorbeeld door bij te dragen aan de kosten van het huishouden. Een proefperiode staat niet in dit artikel. Bij een gezamenlijke huishouding tellen het inkomen en vermogen van de partner mee. De bijstandsnorm per 1 juli 2026, inclusief vakantiegeld, is € 1.419,46 per maand voor een alleenstaande van 21 jaar tot de AOW-leeftijd, en € 2.027,79 samen voor gehuwden of samenwonenden. Het Juridisch Loket meldt dat gemeenten het niet melden van samenwonen meestal als uitkeringsfraude zien. Dan volgt terugbetaling en soms een boete. Hoe de gemeente een specifieke situatie beoordeelt, kan de eigen gemeente uitleggen.

UWV-uitkeringen

Volgens het Juridisch Loket heeft samenwonen geen gevolgen voor uitkeringen van UWV zoals WW, ZW en WIA. Een toeslag van UWV bovenop de uitkering kan wel veranderen. Die moet dan worden gemeld.

AOW en Anw

Een alleenstaande met AOW krijgt 70 procent van het minimumloon. Bij samenwonen is dat 50 procent per persoon, volgens het Juridisch Loket. Een nabestaandenuitkering (Anw) stopt bij samenwonen met een nieuwe partner. Wie binnen 6 maanden weer alleen gaat wonen, krijgt de Anw soms terug. Samenwonen moet op tijd aan de SVB worden gemeld.

Het huurcontract

Trekt iemand in bij een partner met een huurhuis, dan staat volgens de Rijksoverheid in het huurcontract of dat mag. Het Juridisch Loket meldt dat een samenwoonverbod in een huurcontract vaak niet geldig is.

Wie bij de huurder intrekt zonder getrouwd of geregistreerd partner te zijn, is niet vanzelf medehuurder. Medehuurderschap moet bij de verhuurder worden aangevraagd. De verhuurder kan voorwaarden stellen, bijvoorbeeld dat het stel al 2 jaar of langer samenwoont en een ‘duurzame gemeenschappelijke huishouding’ heeft. De verhuurder moet binnen 3 maanden reageren. Anders kan de rechter worden gevraagd om te beslissen. De rechter kijkt dan onder meer of het stel al minstens 2 jaar samenwoont en of de aanvrager de huur alleen kan betalen.

Zonder medehuur of samenhuur heeft de intrekkende partner geen recht op de woning. Zegt de hoofdhuurder de huur op, dan moet de ander ook vertrekken. Bij overlijden van de hoofdhuurder mag de ander er meestal nog 6 maanden blijven. Bij samenhuur staan beide namen op het contract en stopt de huur pas als alle huurders samen opzeggen.

Eigen huis aanhouden of opzeggen

Een stel dat proefsamenwoont, kan het eigen huis aanhouden of opzeggen. Bij aanhouden blijven er twee keer woonlasten. De inschrijving volgt volgens de BRP-regel het adres waar iemand de meeste nachten slaapt, ook als er nog een eigen huis is. Bij opzeggen is de intrekkende partner voor het wonen afhankelijk van het contract of het eigendom van de ander, zolang er geen medehuur, samenhuur of mede-eigendom is. Over de keuze in wiens huis een stel gaat wonen, gaat bij wie intrekken.

Een notarieel samenlevingscontract heeft directe gevolgen. Samenwoners op hetzelfde adres worden daardoor fiscale partners, en toeslagpartners vanaf de 1e van de maand nadat ze het contract hebben getekend en samenwonen. Een zelfgemaakt contract telt daarvoor niet.

Waar de details staan

Deze regels gelden in 2026. Hoe ze uitpakken, verschilt per situatie. Op rijksoverheid.nl/samenwonen staat een persoonlijk overzicht van wat er verandert. De Rijksoverheid is bereikbaar via 1400, Dienst Toeslagen heeft een proefberekening met toeslagpartner, en het Juridisch Loket (0800-8020) geeft gratis juridisch advies aan mensen met een laag inkomen en weinig spaargeld. Alle artikelen over samen een huis delen staan bij samenwonen.

Bronnen

  1. Wet basisregistratie personen, artikel 1.1. wetten.overheid.nl
  2. Rijksoverheid. Hoe kan ik mijn verhuizing doorgeven aan de gemeente? rijksoverheid.nl
  3. Belastingdienst. Toeslagpartner voor de toeslagen. belastingdienst.nl
  4. Belastingdienst. Ik ga trouwen of samenwonen: wat verandert er voor mijn toeslag? belastingdienst.nl
  5. Belastingdienst. Fiscaal partnerschap: wanneer ben ik fiscaal partner? belastingdienst.nl
  6. Participatiewet, artikel 3 (geldend op 1 juli 2026). wetten.overheid.nl
  7. Rijksoverheid. Hoe wordt de hoogte van mijn bijstandsuitkering berekend? rijksoverheid.nl
  8. Het Juridisch Loket. Wat zijn de gevolgen voor mijn uitkering of toeslag als ik ga samenwonen? juridischloket.nl
  9. Het Juridisch Loket. Medehuurder worden. juridischloket.nl
  10. Rijksoverheid. Samenwonen: maak een overzicht van wat u moet weten en regelen. rijksoverheid.nl

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen