Samenwonen en erven

Ongehuwde samenwoners erven volgens de wet niet van elkaar. Zonder testament gaat de erfenis naar de familie van de overleden partner, ook als het stel jaren samenwoonde of een samenlevingscontract had. Een partner kan alleen erfgenaam worden via een testament. Voor de erfbelasting kan een samenwonende partner in 2026 wel dezelfde vrijstelling krijgen als een echtgenoot, € 828.035, als aan de voorwaarden is voldaan. Hieronder staat hoe dat werkt.

Geen erfgenaam zonder testament

Als er geen testament is, bepaalt de wet wie erft. Die kent vier groepen erfgenamen, schrijft Notaris.nl. Eerst komen de echtgenoot of geregistreerde partner en de kinderen. Daarna de ouders, broers en zussen, dan grootouders, ooms en tantes, en ten slotte overgrootouders en hun afstammelingen. Een samenwonende partner staat niet in dat rijtje. Ook wie een samenlevingscontract of een latrelatie had, is volgens Notaris.nl alleen erfgenaam als de overledene dat in een testament heeft bepaald.

Voor getrouwde stellen en geregistreerde partners geldt de wettelijke verdeling. Dan krijgt de langstlevende de erfenis, en krijgen de kinderen een vordering in geld die pas opeisbaar is als beide ouders zijn overleden, meldt de Rijksoverheid. Die bescherming van de langstlevende geldt niet voor samenwoners.

Wat er gebeurt met gezamenlijke spullen

Samenwoners hebben vaak dingen samen gekocht: meubels, een auto, soms een huis. Zonder regeling worden gezamenlijke bezittingen bij een overlijden gelijk verdeeld tussen de achterblijvende partner en de familie van de overleden partner, schrijft Notaris.nl. De achterblijvende partner deelt het huis of de inboedel dan met bijvoorbeeld de ouders of broers en zussen van de overledene.

Wijzer in geldzaken, het platform van het ministerie van Financiën, noemt het bijhouden van een lijst van bezittingen en schulden. Als erfgenamen spullen opeisen, is daarmee te laten zien wat van wie was. Hetzelfde geldt voor schenkingen en erfenissen die een van beiden tijdens het samenwonen kreeg.

Testament en verblijvingsbeding

Er zijn twee manieren waarop samenwoners vastleggen wat de ander krijgt.

Testament

In een testament kan iemand de partner tot erfgenaam benoemen. Volgens Notaris.nl kan dat niet met een samenlevingscontract. Een testament wordt opgesteld door een notaris. Het Centraal Testamentenregister houdt bij of iemand een testament heeft. Ook persoonlijke spullen of geld die van één partner waren, kunnen alleen via een testament naar de ander gaan, meldt het Juridisch Loket.

Verblijvingsbeding

Een verblijvingsbeding is een afspraak dat gezamenlijke bezittingen na het overlijden van de een vanzelf van de ander worden. Het werkt alleen voor wat van beiden samen is, zoals meubels, de auto of de woning. Volgens de Rijksoverheid kan een notaris zo'n beding in een testament opnemen. Veel samenwoners hebben het ook in hun samenlevingscontract of in de akte van hun gezamenlijke woning staan. Het Juridisch Loket meldt dat een verblijvingsbeding in een samenlevingscontract via de notaris moet, en dat partners kunnen afspreken dat de langstlevende een vergoeding betaalt aan de erfgenamen. Meer over het contract staat in samenlevingscontract.

Kinderen en de legitieme portie

Kinderen hebben altijd recht op een deel van de erfenis, ook als een testament iets anders zegt. Dat heet de legitieme portie: de helft van wat het kind zonder testament zou hebben geërfd, meldt de Rijksoverheid. Samenwoners met kinderen kunnen in een testament laten opnemen dat de kinderen dat deel pas na het overlijden van beide partners kunnen opeisen. Volgens de Rijksoverheid is daarvoor een samenlevingscontract bij de notaris nodig.

Erfbelasting voor een samenwonende partner

Wie erft, betaalt meestal erfbelasting over het deel boven een vrijstelling. Hoe hoog die vrijstelling is, hangt af van de relatie met de overledene. Voor een partner is dat verschil groot:

Een samenwonende partner die niet aan de voorwaarden hieronder voldoet, valt voor de Belastingdienst onder ‘andere erfgenaam’.

Wanneer ben je partner voor de erfbelasting?

Volgens de Belastingdienst is een samenwonende partner in 2026 partner voor de erfbelasting als jullie vóór het overlijden minstens 6 maanden aan al deze voorwaarden voldeden:

• jullie hadden een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting;
• jullie waren allebei meerderjarig;
• jullie stonden allebei op hetzelfde adres ingeschreven in de Basisregistratie Personen;
• jullie waren geen bloedverwanten in de rechte lijn, zoals ouder en kind;
• er was geen ander die voor de erfbelasting partner was.

Zonder notarieel samenlevingscontract kan het ook, als jullie aan de andere voorwaarden voldoen en minstens 5 jaar op hetzelfde adres staan ingeschreven. Eindigde het samenwonen tegen jullie wil, bijvoorbeeld door een opname in een verpleeghuis, dan blijven jullie partners voor de erfbelasting.

Partnerpensioen verlaagt de vrijstelling

Over een nabestaandenpensioen of lijfrente zelf wordt geen erfbelasting betaald. Wel wordt de partnervrijstelling verlaagd met de helft van de waarde van de toekomstige uitkeringen. Dat heet pensioenimputatie. In 2026 houdt een partner altijd een vrijstelling van minimaal € 213.915 over. De AOW en een Anw-uitkering hebben geen invloed op de vrijstelling. Over partnerpensioen voor samenwoners gaat samenwonen en pensioen.

De woning na een overlijden

Was het koophuis alleen van de overleden partner, dan gaat het naar de erfgenamen. Notaris.nl schrijft dat samenwoners in een testament moeten laten opnemen dat de woning naar de langstlevende gaat, als ze dat willen. Bij een huis van beiden kan een verblijvingsbeding gelden. Meer daarover staat in samen een huis kopen.

Bij een huurhuis hangt het af van het contract. Een medehuurder of samenhuurder mag blijven. Wie geen van beide was, moet volgens het Juridisch Loket meestal binnen 6 maanden weg, maar kan in die periode de rechter vragen om de huur voort te zetten. De rechter keurt dat meestal goed als er een duurzame gemeenschappelijke huishouding was en de partner de huur alleen kan betalen.

Waar de details staan

Deze regels en bedragen gelden in 2026. Hoe ze uitpakken, verschilt per situatie. Een notaris legt uit wat een testament of verblijvingsbeding in een specifieke situatie regelt; de Notaristelefoon is bereikbaar op 0900 346 9393. De Belastingdienst heeft de details over erfbelasting, en het Juridisch Loket (0800-8020) geeft gratis juridisch advies aan mensen met een laag inkomen en weinig spaargeld. Over het verlies van een partner gaat rouw na het overlijden van je partner. Bij lichamelijke of psychische klachten kun je terecht bij je huisarts. Alle artikelen over samenwonen staan bij samenwonen.

Bronnen

1. Notaris.nl (KNB). Wie is erfgenaam? notaris.nl
2. Notaris.nl (KNB). Samenwonen. notaris.nl
3. Notaris.nl (KNB). Erfenis voor je partner. notaris.nl
4. Notaris.nl (KNB). Een huis kopen met uw partner. notaris.nl
5. Rijksoverheid. Hoe regel ik de erfenis als ik samenwoon? rijksoverheid.nl
6. Rijksoverheid. Wat is de wettelijke verdeling bij erfrecht? rijksoverheid.nl
7. Het Juridisch Loket. Wat zet ik in een samenlevingscontract? juridischloket.nl
8. Wijzer in geldzaken. Samenwonen: dit moet je regelen om later gedoe te voorkomen. wijzeringeldzaken.nl
9. Belastingdienst. Ik heb een partner en krijg een erfenis: hoe zit dat met de erfbelasting? belastingdienst.nl
10. Belastingdienst. Ik krijg een erfenis in 2026: hoeveel vrijstelling heb ik? belastingdienst.nl
11. Belastingdienst. Ik moet erfbelasting betalen: wat is het tarief in 2026? belastingdienst.nl
12. Belastingdienst. Ik krijg door het overlijden van mijn partner een lijfrente of pensioen: moet ik hierover erfbelasting betalen? belastingdienst.nl
13. Het Juridisch Loket. Kan ik na het overlijden van de huurder in de huurwoning blijven? juridischloket.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.