Daten als introvert

Introversie is in de psychologie de ene kant van extraversie, een van de vijf brede persoonlijkheidseigenschappen uit het Big Five-model. Het is iets anders dan verlegenheid: iemand kan liever met een paar mensen zijn dan in een grote groep, zonder angstig te zijn in contact. Onderzoek vindt een verband tussen persoonlijkheid en tevredenheid in relaties. Hoe goed twee mensen in persoonlijkheid op elkaar lijken, blijkt daarbij minder uit te maken dan vaak wordt gedacht. Gedrag is ook geen vast gegeven: mensen gedragen zich van moment tot moment vaak anders dan hun eigenschappen doen verwachten.

Wat is introversie?

Het Big Five-model beschrijft persoonlijkheid met vijf brede eigenschappen. Extraversie is er een van. Wie daar laag op scoort, heet introvert.

Psychologen Thomas en Nelson merken op dat het Big Five-model introversie vooral ziet als het ontbreken van de kenmerken van extraversie. Volgens hen gaan de vragen over extraversie in een veelgebruikte Big Five-test vooral over gezelligheid, en staan aan de introverte kant alleen negatieve woorden, zoals ‘verlegen’, ‘gereserveerd’ en ‘geremd’. Zij gebruikten daarom ook een andere vragenlijst, de STAR-schaal. Die verdeelt introversie in vier delen:

  • Sociaal: liever alleen of met een paar goede vrienden dan op een groot feest.
  • Denkend: bezig zijn met de eigen gedachten en fantasie.
  • Angstig: verlegenheid en piekeren.
  • Ingetogen: bedachtzaam en serieus gedrag.

Introversie is in dit model dus breder dan verlegenheid. Verlegenheid valt alleen onder het ‘angstige’ deel. Volgens Thomas en Nelson kan iemand die contact vermijdt uit verlegenheid, eigenlijk geen behoefte hebben aan alleen zijn. Bij iemand die sociaal introvert is, kan dat juist wel zo zijn.

Gedrag wisselt

Een eigenschap zegt iets over gemiddelden, niet over elk moment. Onderzoekers Fleeson en Wilt lieten deelnemers op verschillende momenten van de dag noteren hoe ze zich gedroegen. Mensen bleken hun gedrag van moment tot moment sterk te variëren en zich vaak anders te gedragen dan hun eigenschappen zouden doen verwachten. Ook iemand die introvert is, gedraagt zich dus niet op elk moment op dezelfde manier.

Ook alleen zijn is niet alleen iets voor introverte mensen. In een themanummer van het Journal of Personality over alleen zijn bleek dat mensen met heel verschillende persoonlijkheden bewust tijd alleen opzoeken. In het onderzoek van Thomas en Nelson zochten mensen die sociaal introvert waren vaker en langer de rust op. Bij introversie zoals gemeten met een gewone Big Five-vragenlijst was het andersom: die mensen waren juist minder vaak en korter alleen. Hoe introversie wordt gemeten, maakt dus uit voor de uitkomst.

Introversie en online daten

Online daten wordt soms gezien als een uitkomst voor wie het lastig vindt om iemand in het echt aan te spreken. Nederlands onderzoek uit 2007 vond daar geen steun voor. De onderzoekers ondervroegen 367 alleenstaande internetgebruikers tussen 18 en 60 jaar. Mensen met weinig spanning rond daten waren juist actievere online daters dan mensen met veel spanning. De onderzoekers spreken van ‘de rijken worden rijker’. Dit onderzoek ging over angst rond daten, niet over introversie. Zoals hierboven beschreven, zijn dat verschillende dingen.

Datingapps verschillen sterk in opzet: bij sommige draait het om snel door veel profielen gaan, bij andere om een uitgebreide vragenlijst. Een overzicht staat in datingapps vergeleken.

Persoonlijkheid en tevredenheid in een relatie

Een meta-analyse uit 2010 bundelde 19 onderzoeken met in totaal 3848 deelnemers in een relatie met iemand van het andere geslacht. Vier van de vijf Big Five-eigenschappen hingen samen met tevredenheid over de relatie: weinig neuroticisme (emotionele instabiliteit), veel vriendelijkheid, veel zorgvuldigheid en veel extraversie. Die verbanden waren hetzelfde voor mannen en vrouwen, en voor getrouwde en ongetrouwde mensen.

Een verband zegt niet dat het ene het andere veroorzaakt. Ander onderzoek maakt ook onderscheid tussen de eigen persoonlijkheid en die van de partner. In een Amerikaans onderzoek onder 2578 stellen hingen zorgvuldigheid, vriendelijkheid, extraversie en neuroticisme samen met hoe goed mensen zich zelf voelden. Voor het welzijn van de partner deden vooral zorgvuldigheid en neuroticisme ertoe.

Lijken op elkaar of niet?

Een veelgehoorde vraag is of twee introverte mensen beter bij elkaar passen, of juist een introvert en een extravert. Onderzoek geeft daar geen eenvoudig antwoord op. In het onderzoek onder 2578 stellen waren de effecten van op elkaar lijken over het algemeen klein en niet altijd aanwezig. Een onderzoek dat 4464 stellen acht jaar lang volgde, kwam tot een vergelijkbare conclusie: hoe goed partners in persoonlijkheid op elkaar leken, verklaarde weinig van hun welzijn, vergeleken met ieders eigen persoonlijkheid en die van de partner. Wel bleek het effect van wel of niet op elkaar lijken af te hangen van de precieze combinatie van eigenschappen.

Partners lijken ook niet zo sterk op elkaar in persoonlijkheid. Een grote meta-analyse uit 2023 vond dat partners het meest op elkaar lijken in maatschappelijke opvattingen, middelengebruik en denkvaardigheden. Bij persoonlijkheidseigenschappen waren de overeenkomsten kleiner. Meer over deze vraag staat in gelijk of tegenpolen.

Daten in de praktijk

Dates zijn er in veel vormen: van een wandeling of een kop koffie met één persoon tot een speeddate-avond of een feest met veel onbekenden. Ideeën staan in date-ideeën. Wat er bekend is over het verloop van een eerste ontmoeting en het gesprek, lees je in de eerste date.

Introversie is een persoonlijkheidseigenschap en geen klacht. Bij angst in sociale situaties die het dagelijks leven sterk beperkt, kun je terecht bij de huisarts. Alle artikelen over daten staan in het overzicht daten.

Bronnen

  1. Thomas, V. & Nelson, P.A. (2025). The effects of multifaceted introversion and sensory processing sensitivity on solitude-seeking behavior. Journal of Personality, 93(1), 51–66. doi.org/10.1111/jopy.12970
  2. Fleeson, W. & Wilt, J. (2010). The relevance of Big Five trait content in behavior to subjective authenticity. Journal of Personality, 78(4), 1353–1382. doi.org/10.1111/j.1467-6494.2010.00653.x
  3. Weinstein, N. & Adams, M. (2025). The many ways of experiencing solitude: Personality processes, in context, as predictors of time alone. Journal of Personality, 93(1), 5–11. doi.org/10.1111/jopy.12968
  4. Valkenburg, P.M. & Peter, J. (2007). Who visits online dating sites? Exploring some characteristics of online daters. CyberPsychology & Behavior, 10(6), 849–852. doi.org/10.1089/cpb.2007.9941
  5. Malouff, J.M., Thorsteinsson, E.B., Schutte, N.S., Bhullar, N. & Rooke, S.E. (2010). The Five-Factor Model of personality and relationship satisfaction of intimate partners: A meta-analysis. Journal of Research in Personality, 44(1), 124–127. doi.org/10.1016/j.jrp.2009.09.004
  6. Chopik, W.J. & Lucas, R.E. (2019). Actor, partner, and similarity effects of personality on global and experienced well-being. Journal of Research in Personality, 78, 249–261. doi.org/10.1016/j.jrp.2018.12.008
  7. Van Scheppingen, M.A., Chopik, W.J., Bleidorn, W. & Denissen, J.J.A. (2019). Longitudinal actor, partner, and similarity effects of personality on well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 117(4), e51–e70. doi.org/10.1037/pspp0000211
  8. Horwitz, T.B., Balbona, J.V., Paulich, K.N. & Keller, M.C. (2023). Evidence of correlations between human partners based on systematic reviews and meta-analyses of 22 traits and UK Biobank analysis of 133 traits. Nature Human Behaviour, 7(9), 1568–1583. doi.org/10.1038/s41562-023-01672-z

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen