Gelijk of tegenpolen?

Onderzoek geeft vooral steun aan ‘soort zoekt soort’. Partners lijken gemiddeld op elkaar, het sterkst in opvattingen, gewoonten zoals roken en drinken, en cognitieve kenmerken zoals denkvermogen. In persoonlijkheid lijken ze minder op elkaar, maar nog steeds een beetje. Voor ‘tegenpolen trekken elkaar aan’ is weinig bewijs, met één mogelijke uitzondering: iemand die graag de leiding neemt en iemand die dat graag laat. Opvallend is dat gelijkenis weinig zegt over hoe gelukkig stellen later zijn.

Waarin lijken partners op elkaar?

Dat partners op elkaar lijken, heet in de wetenschap assortatieve partnerkeuze. Tanya Horwitz en collega’s deden in 2023 de grootste reeks meta-analyses tot nu toe over dit onderwerp. Voor 22 kenmerken bundelden ze eerder onderzoek. De verbanden tussen partners liepen van zwak (een correlatie van 0,08) tot sterk (0,58). Het meest leken partners op elkaar in maatschappelijke opvattingen, in middelengebruik zoals roken en alcohol, en in cognitieve kenmerken. In persoonlijkheid en lichaamskenmerken was de gelijkenis kleiner, maar wel positief. De verschillen tussen studies waren groot. Volgens de onderzoekers kan dat komen door verschillen in meetmethoden, of doordat de mate van gelijkenis verschilt tussen tijden en culturen.

Een eerder onderzoek van Shanhong Luo en Eva Klohnen bij 291 pasgetrouwde stellen kwam op iets vergelijkbaars uit. Partners leken sterk op elkaar in opvattingen en waarden, maar weinig in persoonlijkheid.

Lijken partners toch meer op elkaar dan gedacht?

Wu Youyou en collega’s denken dat gewone vragenlijsten de gelijkenis in persoonlijkheid onderschatten. Mensen beoordelen zichzelf namelijk vaak in vergelijking met de mensen om hen heen, en niet op een vaste maat. Met twee methoden die persoonlijkheid afleiden uit gedrag vonden ze wel duidelijke gelijkenis: bij 1.101 liefdesparen lagen de correlaties tussen 0,20 en 0,47. Ook bij vrienden vonden ze gelijkenis, maar wat minder sterk.

Kiezen of naar elkaar toe groeien?

Een bekend idee is dat stellen in de loop der jaren op elkaar gaan lijken. Mikhila Humbad en collega’s toetsten dat bij 1.296 getrouwde stellen. Ze keken of partners die langer getrouwd waren meer op elkaar leken in persoonlijkheid. Het bewijs daarvoor was niet consequent. De onderzoekers concluderen dat de gelijkenis eerder komt doordat mensen een partner kiezen die op hen lijkt, misschien met uitzondering van agressieve kanten van de persoonlijkheid. Ook Luo en Klohnen vonden dat de gelijkenis bij hun pasgetrouwde stellen niet kwam door naar elkaar toe groeien.

Gelijkenis en aantrekking

Dat gelijkenis aantrekkelijk is, behoort tot de bekendste bevindingen uit de sociale psychologie. Matthew Montoya en collega’s bundelden in 2008 460 resultaten uit 313 onderzoeken. Het verband tussen aantrekking en echte gelijkenis was sterk (0,47), en dat met ervaren gelijkenis ook (0,39). Maar echte gelijkenis telde vooral in onderzoek waarin mensen elkaar niet of kort spraken. In bestaande relaties was het verband met echte gelijkenis niet significant. Het gevoel dat de ander op je lijkt, hing wel in alle situaties samen met aantrekking.

Speeddate-onderzoek van Natasha Tidwell, Paul Eastwick en Eli Finkel wijst dezelfde kant op. Deelnemers spraken elk ongeveer twaalf mensen van vier minuten. Hoe echt vergelijkbaar twee mensen waren volgens vragenlijsten vooraf, voorspelde niet hoe leuk ze elkaar vonden. Hoe vergelijkbaar ze zich voelden, deed dat wel. Hoe die speeddates werken, staat bij speeddaten.

Gegevens van een grote datingapp laten iets vergelijkbaars zien, met één uitzondering. Jon Levy, Devin Markell en Moran Cerf analyseerden ruim 421 miljoen mogelijke matches. Hoe meer twee gebruikers op elkaar leken, bijvoorbeeld in lengte, extraversie en het soort relatie dat ze zochten, hoe groter de kans dat ze contactgegevens uitwisselden. Introverte mensen kwamen daarentegen zelden tot een match met andere introverte mensen. Meer over andere factoren die aantrekking beïnvloeden, staat bij aantrekkingskracht.

Trekken tegenpolen elkaar aan?

Het idee dat tegenpolen elkaar aanvullen, heet in de psychologie complementariteit. Het meeste bewijs ervoor gaat over één eigenschap: de neiging om de leiding te nemen of juist te volgen. D. Christopher Dryer en Leonard Horowitz deden daar twee experimenten naar. Deelnemers die de leiding graag namen en samenwerkten met iemand die volgde, of omgekeerd, waren meer tevreden over het gesprek dan deelnemers in paren die op elkaar leken. Opvallend genoeg vonden de tevreden deelnemers hun gesprekspartner juist op henzelf lijken. Het ging om korte gesprekken in een lab, niet om liefdesrelaties.

Voor andere eigenschappen vond het onderzoek in dit artikel geen voordeel van verschil. Tegenpolen kunnen elkaar natuurlijk wel aantrekken: het gaat om gemiddelden, en lang niet ieder stel volgt het gemiddelde.

Maakt gelijkenis een relatie gelukkiger?

Minder dan je misschien zou verwachten. Portia Dyrenforth en collega’s gebruikten gegevens van ruim 23.000 getrouwde mensen uit Australië, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. Iemands eigen persoonlijkheid verklaarde ongeveer 6 procent van de verschillen in tevredenheid over de relatie. De persoonlijkheid van de partner verklaarde 1 tot 3 procent, vooral als die vriendelijk, zorgvuldig en emotioneel stabiel was. Hoeveel de twee op elkaar leken, verklaarde daarbovenop steeds minder dan een half procent. Dat gold in alle drie de landen.

Luo en Klohnen vonden wel een verband: pasgetrouwden die in persoonlijkheid op elkaar leken, waren gemiddeld tevredener. Gelijkenis in hechtingskenmerken hing het sterkst samen met tevredenheid. Gelijkenis in opvattingen, waarin partners het meest op elkaar leken, hing daar juist niet mee samen. Hoe hechting werkt, staat bij hechtingsstijlen.

De onderzoeken laten dus vooral zien dat mensen vaak iemand kiezen die op hen lijkt. Ze laten minder duidelijk zien dat dat de relatie beter maakt. Over stellen die in een belangrijk opzicht verschillen gaan cultuurverschillen in een relatie en geloofsverschil. Meer artikelen staan in het overzicht psychologie.

Bronnen

  1. Horwitz, T.B., Balbona, J.V., Paulich, K.N. & Keller, M.C. (2023). Evidence of correlations between human partners based on systematic reviews and meta-analyses of 22 traits and UK Biobank analysis of 133 traits. Nature Human Behaviour, 7(9), 1568–1583. doi.org/10.1038/s41562-023-01672-z
  2. Luo, S. & Klohnen, E.C. (2005). Assortative mating and marital quality in newlyweds: A couple-centered approach. Journal of Personality and Social Psychology, 88(2), 304–326. doi.org/10.1037/0022-3514.88.2.304
  3. Youyou, W., Stillwell, D., Schwartz, H.A. & Kosinski, M. (2017). Birds of a feather do flock together: Behavior-based personality-assessment method reveals personality similarity among couples and friends. Psychological Science, 28(3), 276–284. doi.org/10.1177/0956797616678187
  4. Humbad, M.N., Donnellan, M.B., Iacono, W.G., McGue, M. & Burt, S.A. (2010). Is spousal similarity for personality a matter of convergence or selection? Personality and Individual Differences, 49(7), 827–830. doi.org/10.1016/j.paid.2010.07.010
  5. Montoya, R.M., Horton, R.S. & Kirchner, J. (2008). Is actual similarity necessary for attraction? A meta-analysis of actual and perceived similarity. Journal of Social and Personal Relationships, 25(6), 889–922. doi.org/10.1177/0265407508096700
  6. Tidwell, N.D., Eastwick, P.W. & Finkel, E.J. (2013). Perceived, not actual, similarity predicts initial attraction in a live romantic context: Evidence from the speed-dating paradigm. Personal Relationships, 20(2), 199–215. doi.org/10.1111/j.1475-6811.2012.01405.x
  7. Levy, J., Markell, D. & Cerf, M. (2019). Polar similars: Using massive mobile dating data to predict synchronization and similarity in dating preferences. Frontiers in Psychology, 10, 2010. doi.org/10.3389/fpsyg.2019.02010
  8. Dryer, D.C. & Horowitz, L.M. (1997). When do opposites attract? Interpersonal complementarity versus similarity. Journal of Personality and Social Psychology, 72(3), 592–603. doi.org/10.1037/0022-3514.72.3.592
  9. Dyrenforth, P.S., Kashy, D.A., Donnellan, M.B. & Lucas, R.E. (2010). Predicting relationship and life satisfaction from personality in nationally representative samples from three countries: The relative importance of actor, partner, and similarity effects. Journal of Personality and Social Psychology, 99(4), 690–702. doi.org/10.1037/a0020385

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen