Iemand afwijzen

Iemand afwijzen is voor veel mensen lastiger dan ze vooraf denken. Onderzoek laat zien dat mensen in een echte situatie minder snel nee zeggen dan in een bedachte situatie, vooral omdat ze de ander niet willen kwetsen. Mensen wijzen op verschillende manieren af: met een duidelijk nee, met een vaag antwoord, of door niets meer te laten horen. Die manieren worden door beide kanten anders beleefd. Meestal wordt een nee geaccepteerd, maar niet altijd: in Amerikaans onderzoek zei 30 procent van de online daters dat iemand bleef contact zoeken nadat ze hadden gezegd geen interesse te hebben.

Waarom nee zeggen lastig is

Samantha Joel en collega's gaven alleenstaande mensen de kans om een mogelijke date te accepteren of af te wijzen. Die date was in het ene onderzoek niet aantrekkelijk voor hen, en in het andere paste die niet bij hun wensen. Wie dacht dat de situatie echt was, wees de date minder vaak af dan wie wist dat het om een bedachte situatie ging.

Een deel van de verklaring lag bij de ander. Deelnemers in de echte situatie wilden meer voorkomen dat ze de gevoelens van de ander kwetsten dan de deelnemers in de bedachte situatie hadden verwacht. Mensen onderschatten dus hoe moeilijk ze het zullen vinden om nee te zeggen.

Joel en Geoff MacDonald schreven later een overzichtsartikel over wat ze een ‘progression bias’ noemen: de neiging om eerder te kiezen voor beginnen, doorgaan en blijven in een relatie dan voor afwijzen of stoppen. Volgens hen is daten minder een strenge selectie dan vaak wordt gedacht, en is in een relatie stappen vaak makkelijker dan eruit stappen.

Duidelijk, vaag of niets

Psychologen Gili Freedman, Kipling Williams en Jennifer Beer onderscheiden drie manieren van afwijzen:

Een duidelijk nee: de ander hoort in woorden dat het niet doorgaat.
Een dubbelzinnige afwijzing: een boodschap die twee kanten op kan, zoals ‘misschien later’ terwijl het eigenlijk nee is.
Negeren: geen antwoord meer geven, zonder uitleg. Bij daten heet dat ghosting.

Volgens hun theorie beschermt een duidelijk nee de behoeften van beide kanten het best. De afgewezen persoon weet dan waar die aan toe is en kan erop reageren. Een dubbelzinnige afwijzing kan volgens hen als bedrog voelen als de ander later doorheeft dat het al die tijd een nee was. Dit is een theorie, die de onderzoekers baseren op eerder onderzoek. Een direct vergelijkend onderzoek naar de drie manieren beschrijven ze niet.

Wel onderzochten Freedman en collega's later hoe ghosting voelt voor beide kanten. Ze vroegen 80 mensen die zelf weleens hadden geghost en ook weleens geghost waren, om allebei de ervaringen te beschrijven. Wie ghostte, noemde vaker schuldgevoel en opluchting. Wie geghost werd, noemde vaker verdriet en gekwetste gevoelens. Die groep voelde zich ook meer aangetast in basisbehoeften, zoals het gevoel van controle, eigenwaarde en erbij horen.

Welke reden mensen geven

Freedman en collega's beschrijven ook ouder onderzoek van Valerie Folkes uit 1982. Daaruit bleek dat mensen bij een afwijzing liever geen reden noemden waarvan ze dachten dat die de ander zou kwetsen. Dat waren vooral redenen die met vaste eigenschappen van de ander te maken hadden, zoals uiterlijk of persoonlijkheid.

Hoe mensen afwijzen, hangt ook af van het medium en van hoe goed ze de ander kennen. Stephanie Tong en Joseph Walther lieten 190 deelnemers een verzoek voor een date afwijzen. Hoe beleefd ze dat deden, verschilde tussen een bekende en een onbekende, en tussen e-mail en een berichtendienst van een datingsite. Online daters gebruikten de functies van de datingsite om op nieuwe manieren nee te zeggen. Volgens Freedman en collega's kozen afwijzers in dat onderzoek graag een knop die met één klik een ‘nee, bedankt’ verstuurt.

Hoe een afwijzing voelt voor degene die hem krijgt, staat in afgewezen worden.

Wat organisaties zeggen over een nee

Sense.info, de Nederlandse informatiesite over seks en relaties voor jongeren, schrijft dat een nee soms een afwijzing van iemand als persoon is, bijvoorbeeld als iemand voor het eerst flirt en de ander geen interesse heeft. De boodschap is dan volgens Sense.info duidelijk: stoppen met flirten. Sense.info noemt het respecteren van een nee onderdeel van consent, ook als het eerder wel leuk was.

Als de ander niet stopt of agressief reageert

Meestal wordt een afwijzing geaccepteerd, ook als die teleurstelt. Maar niet altijd. Het Pew Research Center ondervroeg in 2022 ruim 6.000 Amerikanen. Van de mensen die ooit een datingsite of -app hadden gebruikt, zei:

30 procent dat iemand contact bleef zoeken nadat ze hadden gezegd geen interesse te hebben (43 procent van de vrouwen onder de 50);
24 procent dat iemand hen had uitgescholden (37 procent van de vrouwen onder de 50);
6 procent dat iemand had gedreigd hen lichamelijk iets aan te doen (11 procent van de vrouwen onder de 50).

Vergelijkbare Nederlandse cijfers hebben we niet gevonden. Het gaat hier om Amerikaanse gebruikers van datingapps, en de vragen gingen niet alleen over reacties op een afwijzing.

Waar hulp te vinden is

Iemand steeds online lastigvallen, bespioneren of bedreigen heet cyberstalking. Volgens de hulplijn van Offlimits is dat strafbaar. Offlimits adviseert onder meer om de ander één keer duidelijk te laten weten dat je geen contact wilt, daarna niet meer te reageren, eerst screenshots te maken als bewijs en de ander dan te blokkeren en te melden bij het platform. Doet de politie al onderzoek, dan raadt Offlimits aan om eerst met de politie te overleggen voordat je blokkeert. Offlimits is gratis bereikbaar op 0800-0033 of via de chat.

Voor een melding of aangifte is de politie bereikbaar op 0900-8844. Bij direct gevaar: 112. Gaat het om iemand die je al kent, zoals een (ex-)partner, dan is Veilig Thuis gratis, anoniem en dag en nacht bereikbaar op 0800-2000, ook via de chat. Meer over veiligheid bij online daten staat in veilig online daten. Alle artikelen over daten staan in het overzicht daten.

Bronnen

Joel, S., Teper, R. & MacDonald, G. (2014). People overestimate their willingness to reject potential romantic partners by overlooking their concern for other people. Psychological Science, 25(12), 2233–2240. doi.org/10.1177/0956797614552828
Joel, S. & MacDonald, G. (2021). We’re not that choosy: Emerging evidence of a progression bias in romantic relationships. Personality and Social Psychology Review, 25(4), 317–343. doi.org/10.1177/10888683211025860
Freedman, G., Williams, K.D. & Beer, J.S. (2016). Softening the blow of social exclusion: The responsive theory of social exclusion. Frontiers in Psychology, 7, 1570. doi.org/10.3389/fpsyg.2016.01570
Freedman, G., Powell, D.N., Le, B. & Williams, K.D. (2024). Emotional experiences of ghosting. The Journal of Social Psychology, 164(3), 367–386. doi.org/10.1080/00224545.2022.2081528
Tong, S.T. & Walther, J.B. (2011). Just say ‘no thanks’: Romantic rejection in computer-mediated communication. Journal of Social and Personal Relationships, 28(4), 488–506. doi.org/10.1177/0265407510384895
Sense.info. Consent. sense.info
McClain, C. & Gelles-Watnick, R. (2023). From looking for love to swiping the field: Online dating in the U.S. Pew Research Center. pewresearch.org
Offlimits. Cyberstalking. hulplijn.offlimits.nl
Offlimits. Contact en openingstijden. hulplijn.offlimits.nl
Politie. Contact. politie.nl
Veilig Thuis. Dwingende controle verwoest levens. veiligthuis.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.