Valentijnsdag

Valentijnsdag valt elk jaar op 14 februari. Het is de dag waarop mensen hun liefde laten zien, met een kaart, bloemen, een cadeautje of tijd samen. De dag is genoemd naar Sint Valentijn, een christelijke martelaar uit de derde eeuw. Maar over hem is weinig bekend, en de bekende romantische verhalen over hem zijn waarschijnlijk later bedacht. De band tussen 14 februari en de liefde zien we pas voor het eerst in de Engelse poëzie van de veertiende eeuw.

Wie was Sint Valentijn?

Dat is minder duidelijk dan je zou denken. Er zijn meerdere heiligen met de naam Valentijn (Valentinus). Twee van hen worden vaak met elkaar verward: een priester in Rome die in de derde eeuw de marteldood stierf, en een bisschop van Terni, een stad in Italië. Volgens de overlevering werden ze allebei onthoofd. In de middeleeuwen werden hun verhalen al door elkaar gehaald.

Wat opvalt: in hun oudste levensverhalen speelt liefde geen rol. Caroline Eckhardt, hoogleraar vergelijkende literatuur aan Penn State University, zegt het zo: geen van hun levensverhalen gaat over romantiek. In de Gulden Legende, een beroemde verzameling heiligenlevens van rond 1225, geneest Valentijn de dochter van een Romeinse ambtenaar van blindheid. Hij weigert de Romeinse goden te aanbidden en wordt onthoofd. Verliefden komen er niet in voor.

Legende of feit?

Rond Valentijnsdag gaan veel verhalen rond. Hieronder staat wat er over de bekendste verhalen bekend is.

De geheime huwelijken

Het bekendste verhaal: keizer Claudius II zou soldaten verboden hebben te trouwen, en Valentijn zou ze in het geheim toch hebben getrouwd. Daarvoor werd hij terechtgesteld. Historici vinden dit verhaal niet terug in middeleeuwse bronnen. Het is waarschijnlijk later verzonnen.

Het briefje aan de dochter van de cipier

Ook het verhaal dat Valentijn voor zijn dood een liefdesbriefje schreef, ondertekend met ‘je Valentijn’, staat niet in de oude levensverhalen. Daarin geneest hij wel een blind meisje, maar van liefde is geen sprake. De romantische versie is dus van later.

Het Romeinse feest Lupercalia

Je leest vaak dat Valentijnsdag een christelijke vervanging is van Lupercalia, een Romeins vruchtbaarheidsfeest op 15 februari. Een paus zou dat feest hebben afgeschaft en er Valentijnsdag voor in de plaats hebben gezet. Daar is geen bewijs voor. Historici zien die link als een latere uitvinding.

Wat wel bekend is

De oudste bekende tekst die 14 februari aan liefde koppelt, is het gedicht The Parliament of Fowls van de Engelse dichter Geoffrey Chaucer, uit het eind van de veertiende eeuw. Daarin komen vogels op Valentijnsdag bij elkaar om een partner te kiezen. Rond dezelfde tijd schreven ook andere dichters, zoals John Gower en Oton de Grandson, over Valentijn en de liefde.

Of Chaucer het idee zelf bedacht, weten we niet. Volgens Eckhardt moet zijn publiek de link al hebben begrepen. Dan was het idee dus misschien al bekend. Volgens literatuurwetenschapper Natalie Goodison van Durham University kan het ook zijn dat andere dichters hem nadeden. Hoe dan ook: de liefdesbetekenis van Valentijnsdag komt uit de middeleeuwse hofpoëzie, niet uit het leven van de heilige.

Van gedicht naar kaart

Na Chaucer werd het een gewoonte om je geliefde ‘Valentijn’ te noemen. In het begin van de vijftiende eeuw noemde een Franse hertog van Orléans, die gevangen zat in Engeland, zijn vrouw in een gedicht ‘ma doulce Valentine’. De oudste bewaarde Engelse brief waarin iemand haar geliefde ‘Valentine’ noemt, is uit februari 1477. Margery Brews schreef hem aan haar verloofde John Paston. De brief ligt nu in de British Library. Het stel trouwde later dat jaar.

In de achttiende eeuw werden valentijnsbrieven en -kaarten populair in Engeland. In de negentiende eeuw werd het versturen goedkoper en kwamen er gedrukte kaarten in winkels. Vanaf de jaren 1840 groeide de handel in gedrukte valentijnskaarten snel, eerst in Londen en daarna ook in Amerika. In 1847 begon in Boston de massaproductie van kanten valentijnskaarten. Het Amerikaanse kaartenbedrijf Hallmark, dat vaak de schuld krijgt van de commercie rond Valentijn, werd pas in 1910 opgericht. De gewoonte bestond toen dus al lang. Meer over kaarten en de oude traditie van anonieme valentijnskaarten lees je in een valentijnskaart schrijven.

Valentijnsdag in Nederland

Ook in Nederland wordt Valentijnsdag gevierd. Dat is te zien in winkels vol hartjes en rozen, en vooral in de bloemenhandel. Niet iedereen doet er iets mee.

Bloemen spelen een grote rol. Volgens de NOS worden er in de aanloop naar Valentijnsdag elk jaar ongeveer 150 miljoen rozen verhandeld via Royal FloraHolland, de grote bloemenveiling. Niet al die rozen blijven in Nederland. Een grote rozenkweker vertelde de NOS dat maar vijf procent van zijn rozen in Nederland blijft. Volgens dezelfde kweker kiezen Nederlanders sneller voor een goedkoper boeket, bijvoorbeeld met tulpen. Volgens de site IsGeschiedenis bedachten Nederlandse bloemenkwekers in de jaren vijftig zelfs een eigen legende: dat Sint Valentijn als monnik bloemen uitdeelde. Ook dat is dus geen geschiedenis.

Veel mensen vinden Valentijnsdag commercieel. Antropoloog Irene Stengs van het Meertens Instituut ziet dat anders: achter de winkels vol hartjes en rozen gaan rituelen schuil die mensen oprecht uitvoeren. Volgens die visie kan een kaart, een bos bloemen of een avond samen dus gemeend zijn, ook al staat er een prijskaartje aan.

Manieren waarop mensen het vieren

Er is geen vaste manier. Wat mensen op 14 februari doen, loopt sterk uiteen:

Een kaart of brief. Over wat er in valentijnskaarten staat en over de traditie van de anonieme kaart gaat een valentijnskaart schrijven.
Bloemen of een cadeau. Soorten cadeaus en wat onderzoek zegt over cadeaus die goed vallen, staan bij valentijnscadeau.
Tijd samen. Een etentje buiten de deur of thuis, een uitje of een avond samen. Over dat laatste gaat een romantisch avondje thuis.
Niets. Sommige stellen doen niets op Valentijnsdag. Soms vieren ze hun liefde op een eigen dag, zoals de dag dat ze elkaar leerden kennen.

Valentijnsdag is ook niet alleen voor stellen. Sommige mensen sturen vrienden, familie of buren een kaartje. Voor mensen zonder partner kan de dag allerlei gevoelens oproepen. Daarover gaat Valentijn voor singles.

Valentijnsdag en relaties

Valentijnsdag kan verwachtingen oproepen, bijvoorbeeld over of de ander iets doet en hoe groot een cadeau is. Onderzoekers Katherine Morse en Steven Neuberg vroegen studenten met een relatie een week voor en een week na Valentijnsdag naar hun relatie. Rond Valentijnsdag gingen er meer stellen uit elkaar dan in andere periodes. Dat gebeurde vooral bij relaties die al minder goed gingen. Volgens de onderzoekers werkt de dag als een soort versneller voor relaties die al op een neergaande lijn zaten.

Meer over de manieren waarop mensen hun liefde laten zien, staat in het overzicht liefde uiten.

Bronnen

Warren, G. (14 februari 2011). Probing Question: How did Valentine's Day start? Penn State University. psu.edu
Goodison, N. (13 februari 2023). Valentine's Day's connection with love was probably invented by Chaucer and other 14th-century poets. The Conversation. theconversation.com
IsGeschiedenis. Oorsprong van Valentijnsdag. isgeschiedenis.nl
Cannon, M. (14 februari 2018). Love, courtship and ‘personal sources’ in late medieval England. University of Portsmouth. history.port.ac.uk
The Postal Museum. Will you be my Valentine? Google Arts & Culture. artsandculture.google.com
Wills, M. (2015, bijgewerkt 2025). The origins of St. Valentine's Day. JSTOR Daily. daily.jstor.org
NOS (14 februari 2022). Valentijnsliefde is leuk, maar het mag niet te veel kosten. nos.nl
Meertens Instituut (februari 2024). Waarom we Valentijnsdag (en andere feestdagen) vieren. meertens.knaw.nl
Morse, K.A. & Neuberg, S.L. (2004). How do holidays influence relationship processes and outcomes? Examining the instigating and catalytic effects of Valentine's Day. Personal Relationships, 11(4), 509–527. doi.org/10.1111/j.1475-6811.2004.00095.x

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.