De valentijnskaart: teksten en tradities
Een valentijnskaart is een kaart die mensen rond 14 februari sturen aan iemand van wie ze houden of die ze leuk vinden. De tekst is meestal kort: een aanhef, een paar zinnen over de ander of over de relatie, en een afsluiting. De toon verschilt per relatie. Een kaart voor een partner van jaren klinkt anders dan een kaart voor een nieuwe liefde of een vriend. Er is ook een oude traditie om een valentijnskaart zonder naam te sturen, zodat de ontvanger moet raden van wie hij komt.
Waar de kaart vandaan komt
Al eeuwen schrijven mensen elkaar rond Valentijnsdag. De oudste bewaarde Engelse brief waarin iemand haar geliefde ‘Valentine’ noemt, komt uit februari 1477. Margery Brews schreef hem aan haar verloofde John Paston. Ze vroeg hem de brief aan niemand anders te laten zien. De brief ligt nu in de British Library.
Volgens het Britse Postal Museum maakten cadeaus rond de jaren 1760 steeds vaker plaats voor mooi geschreven brieven. De oudste valentijnskaart in de collectie van het museum is een zogenaamde puzzelkaart van rond 1790, waarin de versjes pas zichtbaar worden als je hem openvouwt. In de negentiende eeuw werd versturen goedkoper en kwamen er gedrukte kaarten in winkels. Meer over de geschiedenis van de dag zelf staat bij Valentijnsdag.
Wat er meestal in staat
De meeste valentijnskaarten hebben dezelfde onderdelen:
- Een aanhef. De naam van de ander, vaak met ‘lieve’ ervoor, of een koosnaampje.
- Iets over de ander. Een eigenschap, een gewoonte of een moment samen.
- Iets over de schrijver. Wat de ander met de schrijver doet, of waar die naar uitkijkt.
- Een afsluiting. Bijvoorbeeld ‘liefs’ of ‘fijne Valentijn’, met of zonder naam.
Er zijn grote verschillen. Sommige kaarten bevatten alleen een voorgedrukt rijmpje en een naam. Andere hebben een eigen tekst met concrete details, zoals een vaste gewoonte van de ander of een herinnering die alleen het stel kent. Sommige mensen schrijven een gedicht; daarover gaat een liefdesgedicht schrijven. Wie meer kwijt wil dan op een kaart past, schrijft soms een liefdesbrief.
Waarom mensen het spannend vinden
Veel mensen vinden het lastig om iets liefs op te schrijven, omdat ze bang zijn dat het ongemakkelijk of overdreven overkomt. Onderzoek naar bedankbrieven laat zien dat die verwachting vaak niet klopt. De onderzoekers Amit Kumar en Nicholas Epley vonden dat schrijvers overschatten hoe ongemakkelijk de ontvanger het zou vinden, en onderschatten hoe blij de ontvanger ermee was. Dat onderzoek ging over dankbaarheid, niet over liefde. Het laat wel zien dat de schrijver en de ontvanger zo'n tekst heel anders kunnen beleven.
Voorbeeldteksten
De teksten hieronder hebben we zelf geschreven. Ze laten zien hoe de toon van een kaart kan verschillen per relatie. De namen zijn verzonnen.
Voor een partner, al jaren samen
Lieve Robin, na al die jaren vind ik het nog steeds het fijnst als jij de deur binnenkomt en ‘ik ben thuis’ roept. Dank je voor alle gewone dagen. Die zijn met jou nooit gewoon. Liefs, Jamie
Voor een nieuwe liefde
We kennen elkaar nog niet zo lang, maar ik merk dat ik de hele dag naar onze avonden uitkijk. Fijne Valentijn.
Voor iemand op afstand
Deze kaart moest een eind reizen, net als ik straks weer. Ik tel de dagen tot ik je zie. Tot die tijd: een knuffel van papier.
Met humor
Jij bent de enige met wie ik mijn laatste stukje chocola wil delen. Nou ja, bijna altijd. Fijne Valentijn!
Voor een vriend of vriendin
Valentijn is niet alleen voor stellen. Dank je dat je er altijd bent, ook om drie uur 's nachts.
In deze voorbeelden zie je het verschil in toon: bij een lange relatie gaat het vaak over het gewone leven samen, bij een nieuwe liefde meer over verwachting, en bij vrienden over steun.
De anonieme valentijnskaart
Een kaart zonder naam, of alleen met ‘raad eens wie?’, is een bekende vorm van de valentijnskaart. De ontvanger weet dan niet zeker van wie de kaart komt.
Waar de traditie vandaan komt
Geheimzinnigheid hoorde er al vroeg bij: Margery Brews vroeg in 1477 al om haar brief geheim te houden. Volgens de site IsGeschiedenis hielden de Victorianen in Engeland, in de negentiende eeuw, van anonieme liefdesverklaringen. Catalogi met kant-en-klare valentijnsteksten bestonden volgens dezelfde site al in de zeventiende eeuw.
Niet elke valentijnskaart was lief bedoeld. Er bestonden ook ‘vinegar valentines’ (azijn-valentijnen): gemene spotkaarten voor iemand op wie de afzender een hekel had. Ze maakten grapjes over iemands uiterlijk, verstand, beroep of relaties. Volgens het Postal Museum werden daar in de achttiende en negentiende eeuw miljoenen van verstuurd. Tot 1840 betaalde in Engeland de ontvanger de postkosten, dus wie zo'n kaart kreeg, betaalde er ook nog voor.
Hoe een anonieme kaart kan overkomen
Hoe een kaart zonder naam valt, verschilt per persoon en per situatie. Voor de een is het een spannende verrassing. Voor de ander is het onrustig om niet te weten wie de afzender is, zeker als de tekst laat merken dat de afzender veel van de ontvanger weet. Bij iemand die eerder heeft aangegeven geen contact te willen, kan ook een anonieme kaart als ongewenst contact voelen.
Sommige afzenders blijven anoniem, andere geven een hint of maken zich later bekend. Over hoe mensen iemand laten weten dat ze die leuk vinden, gaat zeggen dat je iemand leuk vindt.
Een voorbeeld van een anonieme kaarttekst, ook door ons geschreven:
Iemand vindt jou heel leuk. Raad maar wie. Fijne Valentijn!
Kaart, app of brief
Naast papieren kaarten sturen mensen ook digitale kaarten of berichten. Een papieren kaart kan bewaard worden en is met de hand geschreven. Een bericht komt sneller aan. Het Postal Museum noemt het telegram, dat vanaf de jaren 1860 in Engeland bestond, zelfs ‘de eerste elektronische valentijn’. Andere manieren om liefde te laten zien staan in het overzicht liefde uiten.
Bronnen
- Kumar, A. & Epley, N. (2018). Undervaluing gratitude: Expressers misunderstand the consequences of showing appreciation. Psychological Science, 29(9), 1423–1435. doi.org/10.1177/0956797618772506
- Cannon, M. (14 februari 2018). Love, courtship and ‘personal sources’ in late medieval England. University of Portsmouth. history.port.ac.uk
- Paston Footprints. The earliest surviving Valentine's letter. thisispaston.co.uk
- IsGeschiedenis. Oorsprong van Valentijnsdag. isgeschiedenis.nl
- The Postal Museum. Will you be my Valentine? Google Arts & Culture. artsandculture.google.com
Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.