Zelfliefde

Zelfliefde is een alledaags woord voor een vriendelijke, accepterende houding tegenover jezelf. Onderzoekers gebruiken het woord zelden. Zij onderzoeken vooral zelfcompassie: vriendelijk zijn voor jezelf bij pijn of falen, beseffen dat anderen hetzelfde meemaken, en moeilijke gevoelens rustig opmerken. Zelfcompassie hangt in veel onderzoek samen met meer welzijn. De bekende uitspraak dat je eerst van jezelf moet houden voordat een ander van je kan houden, past maar half bij wat onderzoek laat zien: zelfbeeld en relaties beïnvloeden elkaar in twee richtingen.

Zelfliefde, zelfcompassie en zelfwaardering

In gewone taal lopen deze woorden door elkaar. In onderzoek zijn het verschillende dingen.

Zelfwaardering (in het Engels self-esteem) gaat over hoe positief iemand over zichzelf oordeelt.
Zelfcompassie gaat over hoe iemand met zichzelf omgaat als het tegenzit, los van dat oordeel.

Psycholoog Kristin Neff introduceerde het begrip zelfcompassie in 2003. Volgens haar heeft het drie onderdelen:

Vriendelijkheid voor jezelf: begrip voor jezelf bij pijn of falen, in plaats van harde zelfkritiek.
Gedeelde menselijkheid: eigen ervaringen zien als iets wat meer mensen meemaken, in plaats van als iets wat je isoleert.
Mindfulness: pijnlijke gedachten en gevoelens opmerken in balans, zonder erin op te gaan.

Neff zag zelfcompassie als een alternatief voor het streven naar een hoge zelfwaardering. Omdat zelfcompassie niet draait om beter zijn dan anderen, zou het volgens haar minder samengaan met narcisme, egocentrisme en jezelf vergelijken met mensen die het slechter doen.

Wat onderzoek zegt over zelfcompassie

Neff ontwikkelde ook een vragenlijst om zelfcompassie te meten. In haar eerste onderzoeken hing een hogere score samen met minder depressie en angst en meer tevredenheid met het leven. De lijst mat volgens haar iets anders dan zelfwaardering.

Ulli Zessin en collega's bundelden in 2015 79 onderzoeken met samen ruim 16.000 deelnemers. Ze vonden een duidelijk verband tussen zelfcompassie en welzijn. Dat verband was sterker voor het oordeel over het eigen leven en voor psychisch welzijn dan voor gevoelens van het moment. Een deel van de onderzoeken wees erop dat zelfcompassie welzijn ook echt beïnvloedt, en niet alleen ermee samenhangt.

Er is ook onderzoek naar programma's die zelfcompassie willen vergroten. Een overzicht uit 2026 van elf gecontroleerde onderzoeken bij studenten vond dat zulke programma's angst en somberheid verminderden, vergeleken met controlegroepen. Het ging om kleine onderzoeken met samen ruim 800 deelnemers.

Kritiek op de meting

Er is ook kritiek. De vragenlijst van Neff bevat positieve vragen (vriendelijk zijn voor jezelf) én negatieve vragen (zelfkritiek, je geïsoleerd voelen, opgaan in moeilijke gevoelens). Volgens critici, onder wie psycholoog Peter Muris en collega's, maken die negatieve vragen de lijst minder geschikt om zelfcompassie als beschermende eigenschap te meten. In hun analyse van zestien onderzoeken bij jongeren uit 2024 had het positieve deel een bescheiden beschermend verband met angst en somberheid. Het negatieve deel had een veel sterker verband met die klachten. Volgens hen is het dus belangrijk beide kanten apart te bekijken.

Zelfcompassie en relaties

Neff en Natasha Beretvas onderzochten in 2013 104 stellen. Ze vroegen mensen naar hun eigen zelfcompassie en vroegen hun partner hoe zij zich in de relatie gedroegen. Mensen met meer zelfcompassie werden door hun partner beschreven als zorgzamer en meer steunend, en minder controlerend of verbaal agressief. Zelfcompassie voorspelde dat gedrag beter dan zelfwaardering of hechtingsstijl. Partners konden bovendien goed inschatten hoeveel zelfcompassie de ander had.

Eerst van jezelf houden?

Een veelgehoorde uitspraak is dat je eerst van jezelf moet houden voordat een ander van je kan houden. Onderzoek naar zelfwaardering geeft een genuanceerder beeld.

Zelfbeeld beïnvloedt de relatie

Sandra Murray en collega's lieten in 2000 zien dat mensen met een lage zelfwaardering sterk onderschatten hoe positief hun partner over hen dacht. Die onzekerheid hing samen met een minder gunstig beeld van de partner en een minder goede relatie. Bij stellen die ze langer volgden, werd dat in de loop van de tijd sterker. Ruth Yasemin Erol en Ulrich Orth concludeerden in een overzicht uit 2016 dat een hoge zelfwaardering gunstig is voor een relatie, ook voor hoe gelukkig de partner is. Of partners even veel zelfwaardering hebben, maakte voor de tevredenheid niet uit.

En de relatie beïnvloedt het zelfbeeld

Het werkt ook andersom. Michelle Harris en Ulrich Orth bundelden in 2020 onderzoeken die mensen langere tijd volgden, met samen tienduizenden deelnemers. Goede sociale relaties voorspelden later een hogere zelfwaardering. En een hogere zelfwaardering voorspelde later betere relaties. Beide effecten waren klein en ongeveer even sterk, en ze golden op alle leeftijden. De onderzoekers spreken van een positieve kringloop.

Dit onderzoek laat dus zien dat het verband twee kanten op werkt. Goede relaties met partners, vrienden en familie hangen ook samen met een sterker zelfbeeld later. Over liefde van en voor anderen gaan liefde voor vrienden en liefde uiten als dat moeilijk is.

Na een breuk of in een moeilijke periode

Het zelfbeeld kan een deuk oplopen na een breuk, bij afwijzing of in een periode van tegenslag. Wat onderzoek zegt over het herstel van zelfvertrouwen na een relatie, staat bij zelfvertrouwen terugvinden. Over alleen zijn na een relatie gaat alleen zijn leren.

Als je somber bent over jezelf

Een negatief beeld van jezelf kan samengaan met somberheid. Volgens Thuisarts.nl kun je bij de huisarts terecht als je je steeds somber voelt, nergens zin in hebt, of hulp wilt om met verdriet en sombere gevoelens om te gaan. Bij gedachten aan zelfmoord is 113 Zelfmoordpreventie dag en nacht bereikbaar: bel gratis 113 of chat via 113.nl. Dat kan ook anoniem. Alle artikelen over liefde tonen staan in het overzicht liefde uiten.

Bronnen

Neff, K. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2(2), 85–101. doi.org/10.1080/15298860309032
Neff, K.D. (2003). The development and validation of a scale to measure self-compassion. Self and Identity, 2(3), 223–250. doi.org/10.1080/15298860309027
Zessin, U., Dickhäuser, O. & Garbade, S. (2015). The relationship between self-compassion and well-being: A meta-analysis. Applied Psychology: Health and Well-Being, 7(3), 340–364. doi.org/10.1111/aphw.12051
Sobhaninia, M., Rasuli, R., Hosseinian, S. & Abdollahi, A. (2026). The role of self-compassion interventions in reducing anxiety and depression among university students: A systematic review and meta-analysis. BMC Psychology, 14(1), 1334. doi.org/10.1186/s40359-026-05392-7
Muris, P., Fernández-Martínez, I. & Otgaar, H. (2024). On the edge of psychopathology: Strong relations between reversed self-compassion and symptoms of anxiety and depression in young people. Clinical Child and Family Psychology Review, 27(2), 407–423. doi.org/10.1007/s10567-024-00471-w
Neff, K.D. & Beretvas, S.N. (2013). The role of self-compassion in romantic relationships. Self and Identity, 12(1), 78–98. doi.org/10.1080/15298868.2011.639548
Murray, S.L., Holmes, J.G. & Griffin, D.W. (2000). Self-esteem and the quest for felt security: How perceived regard regulates attachment processes. Journal of Personality and Social Psychology, 78(3), 478–498. doi.org/10.1037/0022-3514.78.3.478
Erol, R.Y. & Orth, U. (2016). Self-esteem and the quality of romantic relationships. European Psychologist, 21(4), 274–283. doi.org/10.1027/1016-9040/a000259
Harris, M.A. & Orth, U. (2020). The link between self-esteem and social relationships: A meta-analysis of longitudinal studies. Journal of Personality and Social Psychology, 119(6), 1459–1477. doi.org/10.1037/pspp0000265
Thuisarts.nl. Ik voel me somber. thuisarts.nl
113 Zelfmoordpreventie. 113.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.