Liefde en het brein

Als verliefde mensen in een hersenscanner naar een foto van hun geliefde kijken, worden vooral gebieden actief die bij beloning en motivatie horen, zoals het ventrale tegmentale gebied en de nucleus caudatus. Bij mensen die al lang samen zijn, doen daarnaast gebieden mee die ook actief zijn bij de band tussen ouder en kind. Andere gebieden, die met kritisch oordelen en negatieve gevoelens te maken hebben, worden juist minder actief. Er is geen aparte ‘liefdesplek’ in het brein. En de meeste studies zijn klein, dus de resultaten zijn voorlopig.

Hoe dit onderzoek werkt

De meeste studies in dit artikel gebruiken dezelfde opzet. Een deelnemer ligt in een fMRI-scanner en ziet afwisselend een foto van de geliefde en een foto van iemand die vertrouwd is maar geen partner, zoals een vriend of kennis. In een deel van de studies doet de deelnemer tussendoor een afleidende taak, zoals terugtellen. Onderzoekers vergelijken daarna welke hersengebieden bij de geliefde meer of minder actief zijn dan bij de ander.

Zo'n scan meet geen stoffen zoals dopamine. Hij laat alleen zien waar de activiteit verandert. Hoe dat zit met de stoffen zelf, staat bij hormonen en liefde. Wat je in je lichaam merkt als je verliefd bent, staat bij wat gebeurt er in je lichaam.

Verse verliefdheid

Het eerste onderzoek kwam in 2000 van Andreas Bartels en Semir Zeki. Ze scanden zeventien mensen die ‘diep verliefd’ waren. Bij de foto van de partner werden onder meer de insula, de voorste gordelwinding (anterior cingulate cortex), de nucleus caudatus en het putamen actiever. Minder actief werden onder meer de amygdala en delen van de prefrontale schors.

In 2005 deden Arthur Aron, Helen Fisher en collega's iets vergelijkbaars met zeventien mensen die één tot zeventien maanden verliefd waren. Zij vonden vooral activiteit in het ventrale tegmentale gebied en de nucleus caudatus. Dat zijn gebieden die rijk zijn aan dopamine en die bij beloning en motivatie horen. Hoe sterker iemand zijn passie op een vragenlijst scoorde, hoe actiever een deel van de nucleus caudatus. Een herhaling in Beijing met achttien deelnemers vond dezelfde twee gebieden terug. Dat wijst erop dat het patroon niet alleen in westerse landen voorkomt.

Zeki en John Romaya keken in 2010 naar 24 mensen: mannen en vrouwen, hetero en homo. Het patroon van activiteit was bij al die groepen vrijwel hetzelfde.

Liefde na twintig jaar

Bianca Acevedo en collega's wilden weten of je bij een lange relatie hetzelfde ziet. Ze scanden zeventien mensen die gemiddeld 21,4 jaar getrouwd waren en zeiden nog intens verliefd te zijn. Ook bij hen werden het ventrale tegmentale gebied en andere beloningsgebieden actief, net als bij verse verliefdheid. Daarnaast werden gebieden actief die eerder in verband waren gebracht met moederliefde, zoals de globus pallidus, de thalamus, de insula en delen van de gordelwinding.

Opvallend was dat de nucleus caudatus en een paar andere gebieden bij deze groep ook samenhingen met obsessie. De onderzoekers concluderen dat bij sommige mensen de beloning van een langdurige partner kan blijven bestaan, maar dat er ook hersensystemen voor hechting bij betrokken zijn. Het gaat hier om een selecte groep: mensen die na lange tijd nog sterk verliefd zijn. Over het verschil tussen verliefd zijn en houden van lees je bij verliefd of houden van.

Bartels en Zeki vergeleken in 2004 romantische liefde met de liefde van moeders voor hun kind. Beide vormen van liefde activeerden overlappende delen van het beloningssysteem. Beide zetten ook gebieden op een lager pitje die te maken hebben met negatieve gevoelens, sociaal oordelen en inschatten wat anderen denken. Volgens de onderzoekers zou dat kunnen verklaren waarom je iemand van wie je houdt minder kritisch bekijkt.

Afwijzing en pijn

Helen Fisher en collega's scanden in 2010 vijftien mensen die pas waren afgewezen, maar nog steeds verliefd waren. Ook bij hen was het ventrale tegmentale gebied actief bij een foto van de ex. Daarnaast werden gebieden actief die in ander onderzoek met hunkering en verslaving in verband zijn gebracht. Meer over deze periode staat bij hoe lang duurt liefdesverdriet.

Een ander experiment keek naar pijn. Vijftien mensen in de eerste negen maanden van een relatie kregen pijnlijke warmteprikkels. Een foto van de partner verminderde de ervaren pijn, net als een afleidende woordtaak. Alleen bij de foto van de partner werden beloningsgebieden actief.

Kun je met een scan een relatie voorspellen?

Een Chinese vervolgstudie keek 40 maanden later hoe het met de deelnemers ging. De zes mensen die nog samen waren, hadden bij de eerste scan in een paar gebieden minder activiteit gehad dan de zes die uit elkaar waren. De onderzoekers noemen dat zelf voorlopig bewijs. Met twaalf mensen is dat te weinig om iets te voorspellen voor anderen.

De grenzen van hersenscans

Kleine groepen

De meeste studies in dit artikel hadden tussen de twaalf en 24 deelnemers. Katherine Button en collega's lieten zien dat studies in de neurowetenschap gemiddeld weinig statistische kracht hebben. Daardoor worden effecten vaak overschat en lukt herhalen minder vaak.

Statistiek

In 2016 testten Anders Eklund en collega's veelgebruikte programma's voor fMRI-analyse. Een bepaalde, veel gebruikte methode gaf veel vaker een vals-positief resultaat dan zou moeten. De onderzoekers concluderen dat de statistische methoden in hersenonderzoek beter gecontroleerd moeten worden.

Terugredeneren

Een gebied dat ‘bij beloning hoort’, doet ook andere dingen. Het afleiden van gevoelens of gedachten uit hersenactiviteit heet ‘omgekeerde inferentie’. Neurowetenschapper Russell Poldrack beschrijft de kritiek daarop: zo'n conclusie houdt er geen rekening mee hoe specifiek een gebied op dat ene proces reageert. Sandra Langeslag schrijft dat veel liefdesstudies, ook die van haarzelf, mensen alleen laten kijken naar foto's. Dat maakt de resultaten moeilijk te duiden zonder zo'n omgekeerde redenering.

Geen liefdescentrum

Een meta-analyse van Stephanie Ortigue en collega's vond dat alle fMRI-studies over liefde wijzen op het beloningssysteem diep in de hersenen. Maar verschillende soorten liefde gebruikten ook verschillende netwerken in de hersenschors, onder meer voor sociaal denken en het beeld van je eigen lichaam. Langeslag vat het zo samen: er is geen apart liefdesgebied, geen liefdesstof en geen liefdeshormoon. Elk gebied heeft meerdere taken, en elk onderdeel van liefde gebruikt meerdere gebieden. Meer over de wetenschap achter liefde staat bij psychologie.

Bronnen

  1. Bartels, A. & Zeki, S. (2000). The neural basis of romantic love. NeuroReport, 11(17), 3829–3834. doi.org/10.1097/00001756-200011270-00046
  2. Aron, A., Fisher, H., Mashek, D.J., Strong, G., Li, H. & Brown, L.L. (2005). Reward, motivation, and emotion systems associated with early-stage intense romantic love. Journal of Neurophysiology, 94(1), 327–337. doi.org/10.1152/jn.00838.2004
  3. Xu, X., Aron, A., Brown, L., Cao, G., Feng, T. & Weng, X. (2011). Reward and motivation systems: A brain mapping study of early-stage intense romantic love in Chinese participants. Human Brain Mapping, 32(2), 249–257. doi.org/10.1002/hbm.21017
  4. Zeki, S. & Romaya, J.P. (2010). The brain reaction to viewing faces of opposite- and same-sex romantic partners. PLoS ONE, 5(12), e15802. doi.org/10.1371/journal.pone.0015802
  5. Acevedo, B.P., Aron, A., Fisher, H.E. & Brown, L.L. (2012). Neural correlates of long-term intense romantic love. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 7(2), 145–159. doi.org/10.1093/scan/nsq092
  6. Bartels, A. & Zeki, S. (2004). The neural correlates of maternal and romantic love. NeuroImage, 21(3), 1155–1166. doi.org/10.1016/j.neuroimage.2003.11.003
  7. Fisher, H.E., Brown, L.L., Aron, A., Strong, G. & Mashek, D. (2010). Reward, addiction, and emotion regulation systems associated with rejection in love. Journal of Neurophysiology, 104(1), 51–60. doi.org/10.1152/jn.00784.2009
  8. Younger, J., Aron, A., Parke, S., Chatterjee, N. & Mackey, S. (2010). Viewing pictures of a romantic partner reduces experimental pain: Involvement of neural reward systems. PLoS ONE, 5(10), e13309. doi.org/10.1371/journal.pone.0013309
  9. Xu, X., Brown, L., Aron, A., Cao, G., Feng, T., Acevedo, B. & Weng, X. (2012). Regional brain activity during early-stage intense romantic love predicted relationship outcomes after 40 months: An fMRI assessment. Neuroscience Letters, 526(1), 33–38. doi.org/10.1016/j.neulet.2012.08.004
  10. Button, K.S., Ioannidis, J.P.A., Mokrysz, C. e.a. (2013). Power failure: Why small sample size undermines the reliability of neuroscience. Nature Reviews Neuroscience, 14(5), 365–376. doi.org/10.1038/nrn3475
  11. Eklund, A., Nichols, T.E. & Knutsson, H. (2016). Cluster failure: Why fMRI inferences for spatial extent have inflated false-positive rates. Proceedings of the National Academy of Sciences, 113(28), 7900–7905. doi.org/10.1073/pnas.1602413113
  12. Poldrack, R.A. (2011). Inferring mental states from neuroimaging data: From reverse inference to large-scale decoding. Neuron, 72(5), 692–697. doi.org/10.1016/j.neuron.2011.11.001
  13. Langeslag, S.J.E. (2024). Refuting six misconceptions about romantic love. Behavioral Sciences, 14(5), 383. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  14. Ortigue, S., Bianchi-Demicheli, F., Patel, N., Frum, C. & Lewis, J.W. (2010). Neuroimaging of love: fMRI meta-analysis evidence toward new perspectives in sexual medicine. Journal of Sexual Medicine, 7(11), 3541–3552. doi.org/10.1111/j.1743-6109.2010.01999.x

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen