Emotionele mishandeling
Emotionele mishandeling, ook psychisch geweld genoemd, is geweld zonder slaan of schoppen. Het CBS omschrijft het als regelmatig terugkerende verbale agressie, dreiging of intimidatie door een partner, ex-partner of familielid. Voorbeelden zijn kleineren, vernederen, bang maken en bedreigen. In 2024 kreeg 6,9 procent van de vrouwen en 4,9 procent van de mannen in Nederland ermee te maken in de huiselijke kring. Onderzoek laat zien dat het samenhangt met depressie, angst en posttraumatische stress. Of er in een bepaalde relatie sprake is van mishandeling, kan deze pagina niet vaststellen. Veilig Thuis kan daar wel over meedenken, ook als iemand twijfelt.
Hulp bij een onveilige situatie
- Bij direct gevaar: 112.
- Veilig Thuis: 0800-2000. Gratis, dag en nacht bereikbaar, ook anoniem. Chatten kan dag en nacht via veiligthuis.nl.
- Niet veilig kunnen bellen of chatten? Bij de apotheek kan het codewoord ‘Masker 19’ worden gezegd of opgeschreven. De apotheker neemt dan contact op met Veilig Thuis, of bij gevaar met 112.
- Huisarts. Volgens Thuisarts.nl kan de huisarts meedenken en psychische klachten behandelen.
Wat organisaties onder emotionele mishandeling verstaan
Er is niet één vaste definitie. Wel komen de omschrijvingen op hetzelfde neer: het gaat om gedrag dat de ander psychisch schaadt, en meestal om een patroon in plaats van één ruzie.
De Rijksoverheid noemt huiselijk geweld al het geweld door iemand uit de huiselijke kring, zoals een partner of ex-partner. Het gaat volgens de Rijksoverheid om lichamelijke, seksuele en psychische vormen van geweld, en meestal is er een machtsverschil tussen pleger en slachtoffer. Het CBS gebruikt voor zijn metingen de omschrijving hierboven: regelmatig voorkomende verbale agressie, dreiging of intimidatie.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) rekent psychisch geweld uitdrukkelijk tot partnergeweld. Volgens de WHO is partnergeweld gedrag van een partner of ex-partner dat lichamelijke, seksuele of psychische schade veroorzaakt. Daaronder vallen ook psychologische mishandeling en controlerend gedrag.
Een bijzondere vorm is dwingende controle. Daarbij gaat het om een patroon van vernederen, bang maken en de vrijheid van de ander inperken, om macht uit te oefenen. Daarover gaat controlerend gedrag. Ook gaslighting, iemand laten twijfelen aan de eigen werkelijkheid, wordt tot psychisch geweld gerekend.
Vormen van emotionele mishandeling
Het CBS vroeg in zijn onderzoek naar een reeks gedragingen. Thuisarts.nl, de site van huisartsen, noemt bij mishandeling door een partner onder meer uitschelden, schreeuwen, zeggen dat iemand niets waard is, dreigen de ander of familie iets aan te doen, expres bang maken en steeds controleren waar iemand is. In de tabel staat hoe vaak de verschillende vormen in 2024 regelmatig voorkwamen, volgens het CBS.
| Vorm (regelmatig, afgelopen 12 maanden) | Vrouwen | Mannen |
|---|---|---|
| Kleineren of vernederen | 3,4% | 1,9% |
| Schreeuwen of gillen | 2,6% | 2,0% |
| Bang maken of intimideren | 2,3% | 1,0% |
| Beledigen of vloeken | 2,2% | 1,7% |
| Op een andere manier controleren of intimideren | 1,6% | 1,0% |
| Boos weglopen tijdens een ruzie | 1,4% | 0,9% |
| Treiteren of pesten | 0,9% | 0,6% |
| Dreigen zichzelf iets aan te doen | 0,8% | 0,6% |
| Dreigen geliefden iets aan te doen | 0,3% | 0,3% |
| Met opzet spullen kapotmaken | 0,1% | 0,1% |
Het CBS meet hier geweld door alle gezinsleden en familieleden samen, niet alleen door partners. Zwijgen en negeren als drukmiddel komt aan bod bij de stiltebehandeling.
Hoe vaak komt het voor?
Volgens het CBS had in 2024 6 procent van de mensen van 16 jaar en ouder in de twaalf maanden daarvoor te maken met psychisch geweld in de huiselijke kring. Bij vrouwen was dat 6,9 procent, bij mannen 4,9 procent. Vooral kleineren, bang maken en controleren kwamen bij vrouwen vaker voor.
Van alle slachtoffers noemde 41 procent de partner als pleger. Daarmee is de partner de groep die het vaakst wordt genoemd. Bij slachtoffers van 24 jaar en ouder ging het in ongeveer de helft van de gevallen om de partner. Jonge slachtoffers, van 16 tot 24 jaar, noemden vaker een ouder, broer of zus.
Sommige groepen maken het vaker mee. Van de homoseksuele en biseksuele vrouwen had 11 procent ermee te maken, bijna twee keer zo vaak als gemiddeld. Bij mensen die zich non-binair of genderqueer noemen was dat 21 procent. Meer cijfers, ook over met wie slachtoffers erover praten, staan bij een ongezonde relatie herkennen.
Wat onderzoek zegt over de gevolgen
Lang ging het onderzoek naar partnergeweld vooral over lichamelijk geweld. Een systematische review uit 2014 van 58 studies concludeerde dat de invloed van psychisch geweld op de geestelijke gezondheid groter is dan eerder werd gedacht. De sterkste verbanden waren die met depressie, posttraumatische stressstoornis (PTSS) en angst. Wie meer dan één vorm van geweld meemaakte, had volgens de review vaak meer klachten.
Een grotere review met meta-analyses uit 2022 bracht 194 studies samen. Psychisch geweld hing sterk samen met PTSS, depressie en angst. Het sterkste verband was dat met PTSS, zowel bij vrouwen als bij mannen. Dwingende controle hing bij vrouwen vooral samen met PTSS. Verbaal geweld en isoleren hingen het sterkst samen met depressie. De onderzoekers schrijven ook dat de zekerheid van het bewijs laag is: veel studies hadden een eenzijdige opzet en keken vooral naar vrouwen. Het gaat om verbanden, die laten niet precies zien wat oorzaak en gevolg is.
De WHO noemt als gevolgen van partnergeweld en seksueel geweld tegen vrouwen onder meer depressie, posttraumatische stress en angststoornissen, slaapproblemen, alcoholproblemen en zelfmoordpogingen. Thuisarts.nl schrijft dat geweld in een relatie spanning, angst en stress geeft.
Waarom het vaak lang onopgemerkt blijft
Emotionele mishandeling laat geen blauwe plekken achter. Volgens Veilig Thuis blijft dwingende controle vaak verborgen, terwijl de gevolgen groot zijn. De Rijksoverheid schrijft dat huiselijk geweld vaak onopgemerkt blijft en in alle lagen van de bevolking voorkomt. Volgens de Rijksoverheid zijn er vaak meer dan dertig incidenten nodig voordat slachtoffers professionele hulp zoeken.
Het gaat ook vaak geleidelijk. Een opmerking hier, een verwijt daar: los van elkaar lijkt het weinig. In onderzoek van Motivaction dat de Rijksoverheid in 2026 bekendmaakte, herkenden omstanders een onveilige relatie meestal niet aan één moment, maar aan een combinatie van signalen op verschillende momenten.
Wat de wet zegt in 2026
Bedreiging en belaging (stalking) zijn al strafbaar, net als lichamelijk en seksueel geweld. Voor psychische mishandeling zonder lichamelijke kant ligt dat anders. Volgens de Raad voor de rechtspraak oordeelde de Hoge Raad op 30 juni 2026 dat gedrag dat alleen psychisch leed veroorzaakt, onder de huidige wet niet onder mishandeling valt. Het kabinet wil dat veranderen met een wetsvoorstel dat van 29 juni tot 7 september 2026 in internetconsultatie lag. In november 2026 is dat nog geen wet. Meer over dit voorstel staat bij controlerend gedrag.
Waar mensen terechtkunnen
Veilig Thuis is er voor wie het zelf meemaakt, voor wie zich zorgen maakt om een ander, en volgens de Rijksoverheid ook voor plegers en getuigen. Zeker weten dat er iets aan de hand is, is volgens Veilig Thuis niet nodig om advies te vragen. Bij lichamelijke of psychische klachten kun je terecht bij je huisarts. Wie aan zelfmoord denkt, kan gratis bellen met 113 Zelfmoordpreventie via 113 of 0800-0113, of chatten via 113.nl. Een overzicht van alle hulp staat bij hulp bij huiselijk geweld. Andere onderwerpen staan in het overzicht relatieproblemen.
Bronnen
- CBS (2025). Ruim 870 duizend slachtoffers van psychisch geweld. cbs.nl
- Rijksoverheid. Aanpak van huiselijk geweld. rijksoverheid.nl
- Rijksoverheid. Wat moet ik doen bij (vermoedens van) huiselijk geweld? rijksoverheid.nl
- Rijksoverheid. Tijdelijk huisverbod en straf huiselijk geweld. rijksoverheid.nl
- Rijksoverheid (26 augustus 2026). Nieuw onderzoek: 1,5 miljoen Nederlanders hebben het gevoel dat een bekende een onveilige relatie heeft. rijksoverheid.nl
- Rijksoverheid (29 juni 2026). Wetsvoorstel om psychisch geweld strafbaar te maken nu in consultatie. rijksoverheid.nl
- Raad voor de rechtspraak (2026). Advies wetsvoorstel strafbaarstelling psychisch geweld. rechtspraak.nl (pdf)
- World Health Organization (18 juni 2026). Violence against women (fact sheet). who.int
- Lagdon, S., Armour, C. & Stringer, M. (2014). Adult experience of mental health outcomes as a result of intimate partner violence victimisation: a systematic review. European Journal of Psychotraumatology, 5(1), 24794. doi.org/10.3402/ejpt.v5.24794
- Dokkedahl, S.B., Kirubakaran, R., Bech-Hansen, D., Kristensen, T.R. & Elklit, A. (2022). The psychological subtype of intimate partner violence and its effect on mental health: a systematic review with meta-analyses. Systematic Reviews, 11(1), 163. doi.org/10.1186/s13643-022-02025-z
- Thuisarts.nl. Ik word mishandeld door mijn partner of ex-partner. thuisarts.nl
- Veilig Thuis. Dwingende controle verwoest levens. veiligthuis.nl
- Veilig Thuis. Wat doet Veilig Thuis? veiligthuis.nl
- NOS (29 september 2026). Chatten met Veilig Thuis kan nu 24/7, moet aanpak huiselijk geweld versnellen. nos.nl
- 113 Zelfmoordpreventie. Telefonische hulplijn. 113.nl
Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.