Gaslighting in een relatie

Gaslighting is een vorm van psychische manipulatie waarbij iemand een ander steeds laat twijfelen aan het eigen geheugen, de eigen waarneming of het eigen verstand. In een relatie gebeurt dat bijvoorbeeld als een partner telkens volhoudt dat iets nooit is gezegd of gebeurd, en de ander ‘te gevoelig’ of ‘in de war’ noemt. Het ministerie van Justitie en Veiligheid noemt ‘iemand laten twijfelen aan haar eigen werkelijkheid’ als signaal van dwingende controle, een vorm van psychisch geweld. Het verschil met gewone onenigheid zit in het patroon: het gebeurt herhaaldelijk, gaat één kant op en ondermijnt het zelfvertrouwen van de ander.

Hulp bij een onveilige situatie

Bij direct gevaar: 112.
Veilig Thuis: 0800-2000. Gratis, dag en nacht bereikbaar, ook anoniem. Chatten kan dag en nacht via veiligthuis.nl. Veilig Thuis is er ook voor wie twijfelt.
Niet veilig kunnen bellen of chatten? Bij de apotheek kan het codewoord ‘Masker 19’ worden gezegd of opgeschreven. De apotheker neemt dan contact op met Veilig Thuis, of bij gevaar met 112.
Huisarts. Bij psychische klachten zoals slecht slapen en aanhoudende spanning kun je terecht bij je huisarts.

Wat is gaslighting?

Het woord komt uit een toneelstuk en een film over een man die zijn vrouw laat geloven dat ze dingen vergeet en zich vergist. De herkomst staat bij het begrip gaslighting. Tegenwoordig gebruiken onderzoekers het woord voor een herkenbaar patroon in relaties.

De socioloog Paige Sweet beschreef gaslighting in 2019 als psychische mishandeling die erop gericht is het slachtoffer ‘gek’ te laten lijken of zich zo te laten voelen. Volgens Sweet ontstaat daarbij een onwerkelijke sfeer tussen twee mensen. De onderzoekers Willis Klein, Suzanne Wood en Jennifer Bartz omschrijven het in 2026 als manipulatie die er na verloop van tijd voor zorgt dat iemand gaat twijfelen aan de eigen kijk op de werkelijkheid. Dat leidt volgens hen vaak tot verlies van zelfstandigheid en tot emotionele en psychische instabiliteit.

Patronen die bronnen beschrijven

Veilig Thuis noemt manipuleren als een van de signalen van dwingende controle. Het voorbeeld dat Veilig Thuis geeft, is een partner die ‘alles verdraait zodat het lijkt alsof het mijn schuld is’. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft in zijn lijst met signalen ‘iemand laten twijfelen aan haar eigen werkelijkheid’ staan.

Klein en collega’s noemen twee kernkenmerken. Het eerste is vertrouwen: degene die gaslight is iemand op wiens oordeel de ander vertrouwt, zoals een partner. Het tweede is het steeds opnieuw suggereren dat de ander niet goed kan waarnemen of onthouden. De onderzoekers geven het voorbeeld van verstopte sleutels. Wie zijn sleutels niet kan vinden en hoort ‘je bent zo vergeetachtig de laatste tijd’, gaat aan zichzelf twijfelen in plaats van aan de ander.

Volgens dezelfde onderzoekers gaat het meestal niet om voorwerpen, maar om gevoelens en gesprekken. Een voorbeeld uit hun werk: iemand geeft een grens aan, de partner reageert met grote verdrietigheid, en het gesprek gaat daarna over de partner in plaats van over de grens. Wie de grens stelde, vraagt zich dan af of dat wel terecht was. Ook isoleren van vrienden en familie komt volgens hen vaak voor.

In een kwalitatief onderzoek uit 2023 beschreven 65 mensen hun ervaringen met gaslighting in een romantische relatie. De relaties kenmerkten zich door een mengeling van liefdevol en mishandelend gedrag, over een langere periode. Ook het ministerie van Justitie en Veiligheid publiceerde in 2026 een ervaringsverhaal. Daarin vertelt een vrouw dat haar ex-partner uitspraken verzon die ze nooit had gedaan, en haar sleutels verstopte en daarna beweerde dat ze er de hele tijd hadden gelegen.

Sweet legt de nadruk op ongelijkheid. In de analyse van Sweet, over huiselijk geweld, gebruikten plegers vooroordelen over vrouwen als ‘irrationeel’, en ook kwetsbaarheden die te maken hebben met afkomst, nationaliteit of seksuele oriëntatie. Volgens Sweet krijgt gaslighting juist daardoor effect.

Waarom het effect kan hebben

Klein en collega’s leggen uit waarom gaslighting juist in hechte relaties werkt. Mensen die dicht bij je staan, helpen je om de wereld te begrijpen. Hun woord weegt zwaarder dan dat van een vreemde. In een gezonde relatie is die invloed wederzijds en niet manipulatief, schrijven de onderzoekers. Bij gaslighting wordt dezelfde invloed eenzijdig gebruikt. Na herhaalde keren gaat iemand steeds minder op het eigen oordeel vertrouwen en steeds meer op dat van de partner. Isolement versterkt dat, omdat er minder anderen zijn die de eigen kijk bevestigen. Het gaat om een theoretisch model, dat de onderzoekers nog verder willen toetsen.

Een experiment uit 2025 laat iets zien van dat mechanisme. Als een vriend of partner aandrong op een andere herinnering aan een gedeelde gebeurtenis, namen deelnemers vaker onjuiste informatie over. Ook werden ze minder zeker van hun eigen herinnering.

Gaslighting of gewone onenigheid?

Iedereen vergeet weleens iets, en stellen herinneren zich dezelfde avond soms anders. Dat is nog geen gaslighting. In een onderzoek uit 2026, dat nog niet door vakgenoten is beoordeeld, vroegen onderzoekers 252 mensen naar een keer dat hun partner hun herinnering tegensprak. Zo’n meningsverschil over herinneringen kwam vaak voor: bij ruim zes op de tien. Maar slechts ongeveer een kwart zag dat zelf als gaslighting, in welke mate dan ook. Hoe meer mensen een conflict als gaslighting zagen, hoe minder tevreden ze waren met hun relatie, hoe minder ze hun partner vertrouwden en hoe minder macht ze in de relatie ervoeren.

Wat bronnen als verschil noemen, is het patroon. Bij gaslighting gaat het om herhaling, om één richting en om het ondermijnen van iemands vertrouwen in het eigen oordeel. Een ongezond patroon in bredere zin staat beschreven bij een ongezonde relatie herkennen.

Wat onderzoek zegt over de gevolgen

In het onderzoek uit 2023 hing gaslighting samen met een verminderd gevoel van wie je bent en met wantrouwen tegenover anderen. Sommige deelnemers beschreven ook groei na afloop. Wie herstelde, noemde volgens de onderzoekers vaak het loskomen van de pleger, meer tijd in gezondere relaties en betekenisvolle activiteiten.

Ook bij jongeren is ernaar gekeken. In een onderzoek onder 374 scholieren van 13 tot 18 jaar die het afgelopen jaar hadden gedate, zei een op de vier dat ze met gaslighting te maken hadden gehad. Ook als de onderzoekers rekening hielden met andere vormen van geweld in de relatie, hing gaslighting samen met meer angst- en depressieklachten.

Gaslighting staat vaak niet op zichzelf. Het wordt gerekend tot emotionele mishandeling en komt voor als onderdeel van controlerend gedrag. Daar staat ook wat het wetsvoorstel uit 2026 over dwingende controle inhoudt. Een verwant begrip is love bombing.

Waar mensen terechtkunnen

Bij Veilig Thuis kun je terecht met vragen en zorgen, ook als je niet zeker weet wat er aan de hand is. Dat geldt ook voor wie zich zorgen maakt om iemand anders. Een overzicht van hulp staat bij hulp bij huiselijk geweld. Meer moeilijke situaties in een relatie staan in het overzicht relatieproblemen.

Bronnen

Sweet, P.L. (2019). The Sociology of Gaslighting. American Sociological Review, 84(5), 851-875. doi.org/10.1177/0003122419874843
Klein, W., Wood, S. & Bartz, J.A. (2026). A Theoretical Framework for Studying the Phenomenon of Gaslighting. Personality and Social Psychology Review, 30(2), 195-215. doi.org/10.1177/10888683251342291
Klein, W., Li, S. & Wood, S. (2023). A qualitative analysis of gaslighting in romantic relationships. Personal Relationships, 30(4), 1316-1340. doi.org/10.1111/pere.12510
Darke, L., Paterson, H. & van Golde, C. (2025). Gaslighting and memory: the effects of partner-led challenges on recall and self-perception. Memory, 33(7), 828-844. doi.org/10.1080/09658211.2025.2533253
Zhang, Y. & van Golde, C. (2026). Gasliteracy: Lay People’s Understanding of Memory Conflicts in Relation to Gaslighting within Intimate Relationships. PsyArXiv (preprint). doi.org/10.31234/osf.io/65ahz_v1
Thulin, E.J. & Heinze, J.E. (2026). Gaslighting in Teen Dating Violence: Links to Anxiety and Depression. Journal of Interpersonal Violence, 41(9-10), 2737-2756. doi.org/10.1177/08862605251331523
Veilig Thuis. Dwingende controle verwoest levens. veiligthuis.nl
Ministerie van Justitie en Veiligheid (27 augustus 2026). Stop femicide: wat kunnen omstanders doen bij huiselijk geweld? rijksoverheid.nl
Thuisarts.nl. Ik word mishandeld door mijn partner of ex-partner. thuisarts.nl
NOS (29 september 2026). Chatten met Veilig Thuis kan nu 24/7, moet aanpak huiselijk geweld versnellen. nos.nl

Laatst gecontroleerd: 11 november 2026. Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.