De gouden bruiloft: 50 jaar getrouwd

De gouden bruiloft is het jubileum van 50 jaar getrouwd zijn. Het is de oudste jubileumnaam in het Nederlands: de zilveren, koperen en diamanten bruiloft zijn ervan afgeleid. In 2025 waren volgens het CBS ruim 45 duizend echtparen in Nederland 50 jaar getrouwd. Dat komt neer op ongeveer 45 procent van het aantal paren dat in 1975 trouwde.

Waar komt de naam vandaan?

Taalkundige Hans Beelen beschreef de herkomst in 2004 in het tijdschrift Onze Taal. De gouden of ‘gulden’ bruiloft is afgeleid van het ‘gulden jaar’, een ander woord voor jubeljaar. Bij de oude Israëlieten was elk vijftigste jaar een jubeljaar. Het woord komt van het Hebreeuwse jobel, ‘bazuin’, omdat dat jaar met bazuingeschal werd aangekondigd. In zo'n jaar kregen lijfeigenen hun vrijheid terug en gingen geleende goederen terug naar de eigenaar. Beelen verwijst daarvoor naar het Bijbelboek Leviticus.

In een van de oudste woordenboeken van het Nederlands, het Etymologicum van Kiliaan uit 1599, staat ‘gulden jaer’ vertaald als ‘vijftigste jaar’. Naar dat voorbeeld werden in de zeventiende eeuw woorden als ‘gulden feest’ en ‘gulden bruiloft’ gebruikt voor vijftigjarige jubilea.

De gouden bruiloft werd daarna het model voor de andere jubilea. Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal gebeurde dat ‘min of meer in scherts’: zo ontstonden de zilveren, de koperen en de diamanten bruiloft. Een overzicht van alle namen staat op de pagina huwelijksjubilea.

Zijn de lijsten het eens?

Ja. In alle lijsten die Beelen verzamelde, staat bij 50 jaar alleen goud. Ook het Genootschap Onze Taal noemde goud in 2016 als vaste naam voor 50 jaar. Over de jaren eromheen zijn de lijsten het minder eens. Voor 45 jaar noemen ze onder andere saffier en verguld zilver, voor 55 jaar orchidee, smaragd en witgoud.

Een oude traditie

Gouden bruiloften werden al in de achttiende eeuw gevierd, en soms vastgelegd. Volgens een artikel in het Jaarboek voor Munt- en Penningkunde werden de meeste Nederlandse familiepenningen in die eeuw gemaakt ter herdenking van zilveren en gouden huwelijken. Op zulke penningen staat vaak een echtpaar bij een altaar dat elkaar de hand geeft, of een zuil met het getal L, het Romeinse cijfer voor 50.

Sommige paren vieren het jubileum ook in de kerk. Het bisdom 's-Hertogenbosch heeft een tekst voor een katholieke viering bij een huwelijksjubileum, met een eigen openingsgebed ‘bij een 40ste en 50ste verjaardag van het huwelijk’. Partners kunnen daarin hun huwelijksbeloften vernieuwen als ze dat willen. Over het vernieuwen van beloften, ook buiten de kerk, gaat geloften vernieuwen.

Hoeveel paren vieren hun gouden bruiloft?

Het CBS telt elk jaar op 1 januari hoeveel huwelijken er bestaan en hoe lang ze duren. Op 1 januari 2026 waren er 45.035 huwelijken van 50 jaar. Dat zijn de paren die in 1975 trouwden en in 2025 hun gouden bruiloft konden vieren. In 1975 werden 100.081 huwelijken gesloten. Een ruwe vergelijking geeft dus ongeveer 45 procent. Het is een benadering, omdat er in die vijftig jaar ook mensen naar Nederland verhuisd of vertrokken zijn.

Het aantal gouden bruiloften is in deze eeuw sterk gestegen. Op 1 januari 2000 waren er 22.334 huwelijken van 50 jaar. Het hoogste aantal was er op 1 januari 2021: 55.953. Dat waren de paren die in 1970 trouwden. Volgens het CBS heeft dat twee oorzaken:

  • Veel huwelijken in de jaren zestig en zeventig. In 1970 werden bijna 124 duizend huwelijken gesloten, het hoogste aantal sinds 1950.
  • Mensen leven langer. De levensverwachting van mannen, die meestal wat ouder zijn dan hun vrouw, is sinds 1990 sneller gestegen dan die van vrouwen. Daardoor is de kans groter dat beide partners na 50 jaar nog leven.

Het CBS laat zien hoe groot dat verschil is. Begin 2001 bestond nog 28 procent van de huwelijken die in 1950 waren gesloten. Van de paren die in 1970 trouwden, was begin 2021 nog 45 procent bij elkaar.

Na 1970 werd er minder getrouwd. In 1975 waren het er ruim 100 duizend, in 1979 ruim 85 duizend. Het aantal gouden bruiloften is sinds 2021 dan ook lager dan in dat topjaar.

Felicitaties van de gemeente

Een felicitatiebrief van de Koning is er bij 50 jaar niet. Die komt pas bij 60 jaar huwelijk. Sommige gemeenten doen bij 50 jaar wel iets, maar dat verschilt per gemeente:

  • In Alkmaar krijgt een paar bij 50 jaar, en ook bij 55 jaar, een felicitatiebrief van de burgemeester.
  • In Reusel-De Mierden is er eenmaal per jaar een feestelijke bijeenkomst voor de paren die 50 jaar getrouwd zijn.
  • In Bergen op Zoom organiseerde de gemeente volgens MAX Vandaag in 2016 eenmaal per jaar een feest voor alle jubilerende echtparen.

Reusel-De Mierden gaat bij jubilea uit van de wettelijke huwelijksdatum. Volgens die gemeente nemen de gemeente en de kabinetten van de Koning en de Commissaris van de Koning zelf het initiatief voor hun felicitaties. Wat een gemeente doet, staat meestal op de eigen website.

De datum van het jubileum is uit te rekenen met de jubileumcalculator. Over hoe paren een jubileum vieren, gaat een jubileum vieren. Alle onderwerpen over trouwen staan in het overzicht trouwen.

Bronnen

  1. Beelen, H. (2004). ‘Gefeliciteerd met uw plutonium bruiloft’. Benamingen voor huwelijksverjaardagen. Onze Taal, 73, 88–89. dbnl.org
  2. Genootschap Onze Taal (8 juni 2016). 85-jarig jubileum van namen voorzien. onzetaal.nl
  3. Van der Meer, G. (1978–1979). Nederlandse algemene familiepenningen in de 17e en 18e eeuw. Jaarboek voor Munt- en Penningkunde, 65–66. jaarboekvoormuntenpenningkunde.nl (pdf)
  4. Bisdom 's-Hertogenbosch. Eucharistieviering bij gelegenheid van een huwelijksjubileum. bisdomdenbosch.nl (doc)
  5. CBS (17 juli 2026). Bestaande huwelijken en partnerschappen; relatieduur, 1 januari. StatLine. cbs.nl
  6. CBS (15 juli 2026). Huwen en partnerschapsregistraties; kerncijfers. StatLine. cbs.nl
  7. CBS (2021). Hoeveel diamanten bruidsparen zijn er? Nederland in cijfers 2021. longreads.cbs.nl
  8. Gemeente Alkmaar. Jubileum huwelijk of verjaardag. alkmaar.nl
  9. Gemeente Reusel-De Mierden. 100-jarigen en jubilerende echtparen. reuseldemierden.nl
  10. MAX Vandaag (29 december 2016). Niet altijd meer burgemeester op bezoek bij diamanten huwelijk. maxvandaag.nl

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen