Gratis trouwen
Ja, gratis trouwen kan in elke gemeente. Volgens de Wet rechten burgerlijke stand moet een gemeente met meer dan tienduizend inwoners minstens twee keer per week de gelegenheid geven om kosteloos te trouwen of een partnerschap te laten registreren. Kleinere gemeenten moeten dat minstens één keer per week doen. Die wet geldt nog steeds in 2026. Gemeenten bepalen zelf de dagen en tijden. Volgens een inventarisatie van het ANP uit 2026 gaat het meestal om een sobere ceremonie op maandagochtend, en hebben de meeste gemeenten een wachtlijst.
Wat de wet zegt
De verplichting staat in artikel 4 van de Wet rechten burgerlijke stand, een wet uit 1879. In de tekst die in 2026 geldt, staat dat er ‘minstens tweemaal ’s weeks in de gemeenten boven de tien duizend zielen en minstens eenmaal ’s weeks in alle andere gelegenheid gegeven’ wordt tot kosteloze huwelijksvoltrekking, registratie van een partnerschap of omzetting van een partnerschap in een huwelijk. De ambtenaar van de burgerlijke stand bepaalt de dagen en uren.
Artikel 5 van dezelfde wet maakt de rest mogelijk. Voor een huwelijk op een ander tijdstip of op een andere manier mag een gemeente leges heffen. Daarom kost een ceremonie op zaterdag of op een eigen locatie geld, en het korte huwelijk op het vaste moment niet. Gemeenten verwijzen zelf ook naar deze wet. De legesverordening van Zeist voor 2026 noemt de kosteloze voltrekking ‘als bedoeld in artikel 4 van de Wet rechten burgerlijke stand’.
Over de vorm zegt de wet niets. Er staat niet in hoe lang de ceremonie duurt, hoeveel gasten er mogen komen of waar het stel moet wonen. Dat vullen gemeenten zelf in.
Discussie over afschaffing
De verplichting stond eerder ter discussie. In 2012 stelde D66 voor om het gratis huwelijk af te schaffen, meldde Binnenlands Bestuur. De Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken steunde dat voorstel. Volgens de vereniging hadden vooral kleinere gemeenten door gratis huwelijken last van wachtlijsten. Het artikel is niet geschrapt: in de versie van de wet die op 11 november 2026 geldt, staat de verplichting er nog in.
Hoe gemeenten het invullen: voorbeelden uit 2026
De voorwaarden verschillen sterk per gemeente. Een paar voorbeelden uit de tarieven en informatie voor 2026:
| Gemeente | Wanneer | Voorwaarden en kenmerken |
|---|---|---|
| Utrecht | Maandag 10.00 of 10.30 uur, stadskantoor | Geen ceremonie, 5 tot 10 minuten, maximaal 10 personen inclusief stel, getuigen en fotograaf. Wachtlijst van ongeveer 12 maanden. |
| Rotterdam | Maandag tussen 9.00 en 11.50 uur, stadhuis | Wie niet komt opdagen, betaalt € 136,70. De datum of een getuige wijzigen binnen vier weken kost € 68,30. |
| Zeist | Maandag 10.30 en 11.00 uur, gemeentehuis | Alleen voor inwoners van de gemeente. |
| Nunspeet | Maandag 9.00 en 9.15 uur, gemeentehuis | Minstens een van beiden woont in Nunspeet. Maximaal acht personen inclusief het stel, geen toespraak, ongeveer vijf minuten. |
| Sluis | Dinsdag 9.00 en 9.30 uur, spreekkamer gemeentehuis | Maximaal tien minuten, alleen de getuigen erbij, geen toespraak, muziek of ringwissel. |
Ook Amsterdam noemt een gratis huwelijk als een van de mogelijkheden in 2026. Volgens het ANP bieden veel gemeenten het gratis huwelijk door de hoge vraag alleen aan voor eigen inwoners. Zeist en Nunspeet zijn daar voorbeelden van. In de voorbeelden gaat het om het juridische deel: de verklaring van het stel, het ja-woord en de akte. In Utrecht, Nunspeet en Sluis sluit een ambtenaar van de gemeente het gratis huwelijk, en een eigen trouwambtenaar kiezen kan daar niet. Wat een trouwambtenaar doet, staat in de trouwambtenaar.
Wachtlijsten en afspraken
Omdat er per week maar een paar gratis momenten zijn, moeten stellen soms lang wachten. Volgens het ANP was de wachttijd voor een gratis huwelijk in 2026 gemiddeld bijna 85 dagen. In Tilburg en Nijmegen was dat ongeveer een jaar, en in ruim zestig gemeenten was er geen wachtlijst. Utrecht noemt in 2026 een wachtlijst van ongeveer twaalf maanden voor gratis trouwen. In Utrecht kan een afspraak voor een gratis of eenvoudig huwelijk pas worden gemaakt na de melding van het voorgenomen huwelijk. Die melding moet minstens twee weken en hooguit een jaar voor het huwelijk gebeuren. Meer daarover in ondertrouw.
Rotterdam rekent in 2026 € 136,70 als een stel niet komt op een gereserveerd gratis moment. Zeist rekent juist geen kosten als een gratis huwelijk binnen veertien dagen wordt verzet.
Goedkope tussenvormen
Naast gratis trouwen hebben een aantal gemeenten een eenvoudige variant voor een lager bedrag. Die biedt soms iets meer ruimte, of een kortere wachttijd. Voorbeelden uit 2026:
- Sluis: € 104,95 voor een huwelijk in de Burgerzaal met een korte algemene toespraak en ringwissel, maximaal 25 personen en 20 minuten.
- Amsterdam: € 200,40 voor een eenvoudige ceremonie.
- Rotterdam: € 216,60 voor een eenvoudige voltrekking in het stadhuis, op dinsdag en woensdag.
- Utrecht: € 276,10 voor een flitshuwelijk aan de balie van ongeveer vijf minuten, alleen met stel en getuigen, en € 332,60 voor eenvoudig trouwen in de kleine trouwzaal. De wachtlijst is voor allebei ongeveer vier maanden.
- Zeist: € 300,20 voor eenvoudig trouwen in een spreekkamer op woensdag.
Ter vergelijking: een gewone ceremonie op het gemeentehuis kostte in 2026 gemiddeld 506 euro op een vrijdagmiddag en bijna 794 euro op zaterdag, volgens het ANP. Dat en de andere kosten van een bruiloft staan in wat kost een bruiloft?.
Wat er wel geregeld moet worden
Ook bij een gratis huwelijk zijn minimaal twee en maximaal vier getuigen van 18 jaar of ouder verplicht. Wie geen eigen getuigen meeneemt, betaalt in gemeenten die een getuige leveren daarvoor, bijvoorbeeld € 24,10 per getuige in Zeist. Utrecht levert geen getuigen. Zie getuigen bij het huwelijk.
Een trouwboekje kost apart geld. Utrecht noemt het een aandenken waar het stel voor kan kiezen, voor € 40,20 in 2026. Nunspeet schrijft dat het stel bij een kosteloos huwelijk alleen de kosten voor het boekje betaalt: € 23,90 in 2026.
Sommige stellen trouwen gratis of goedkoop bij de gemeente en vieren het feest op een ander moment of op een andere plek. Over een bruiloft met weinig gasten gaat een kleine bruiloft.
De voorbeelden hierboven gelden voor 2026 en veranderen elk jaar. De eigen gemeente heeft de actuele dagen, tijden en voorwaarden. Alle onderwerpen rond de bruiloft staan in het overzicht trouwen.
Bronnen
- Wet rechten burgerlijke stand, artikelen 1, 4 en 5 (geldend van 16 februari 2019 tot en met 2026). wetten.overheid.nl
- Binnenlands Bestuur / ANP (15 februari 2026). Trouwen op gemeentehuis duurder dan jaar eerder. binnenlandsbestuur.nl
- Boonstra, W. (28 maart 2012). NVVB ziet graag afschaffing gratis huwelijk. Binnenlands Bestuur. binnenlandsbestuur.nl
- Gemeente Utrecht (2026). Trouwen in Utrecht. utrecht.nl
- Gemeente Rotterdam (januari 2026). Prijslijst 2026 huwelijk en geregistreerd partnerschap. rotterdam.nl (pdf)
- Gemeente Zeist. Verordening op de heffing en de invordering van leges gemeente Zeist 2026. lokaleregelgeving.overheid.nl
- Gemeente Nunspeet. Kostenoverzicht 2026 huwelijk, geregistreerd partnerschap of een omzetting geregistreerd partnerschap naar huwelijk. nunspeet.nl (pdf)
- Gemeente Sluis (2026). Trouwen en partnerregistratie in de gemeente Sluis. gemeentesluis.nl (pdf)
- Single Digital Gateway (7 januari 2026). Municipality of Amsterdam: applying to get married. sdg.government.nl
Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.