Exclusief worden: wanneer is het een relatie?

Exclusief daten betekent dat twee mensen alleen nog met elkaar daten, en niet meer met anderen. Een relatie is de stap waarbij ze zichzelf ook een stel noemen. Er is geen vast moment waarop daten een relatie wordt: dat bepalen de twee mensen zelf, met of zonder gesprek. Onderzoek laat zien dat veel mensen het gesprek over ‘wat zijn we?’ spannend vinden of uit de weg gaan, en dat partners het achteraf niet altijd eens zijn over wat ze precies hebben afgesproken.

Daten, exclusief, een relatie: wat is het verschil?

In het begin zien veel mensen meerdere mensen tegelijk, zeker via datingapps. Exclusief worden is de afspraak dat dat stopt. Sense.info, de Nederlandse informatiesite over seks en relaties voor jongeren, schrijft dat veel stellen met elkaar afspreken dat ze alleen met elkaar zoenen en vrijen. Wie zich daar niet aan houdt, gaat volgens Sense.info vreemd.

Een relatie gaat vaak verder dan die afspraak. Het is ook een label, voor jezelf en naar anderen. In Nederland heet dat ook wel ‘verkering’ of ‘iets hebben met elkaar’, schrijft Sense.info. Daartussen zit een grijs gebied: een tijd waarin twee mensen elkaar vaak zien, maar er geen naam aan geven. Dat heet een situationship. Sense.info omschrijft dat als ‘daten zonder duidelijke relatie’. Meer daarover staat in het artikel situationship.

Exclusief zijn betekent niet voor iedereen hetzelfde. Sommige stellen kiezen bewust voor een andere vorm, zoals een open relatie. Ook dat is een afspraak die twee mensen samen maken.

In welke volgorde gaat het?

Onderzoekers Jesse Fox, Katie Warber en Dana Makstaller hielden tien groepsgesprekken met studenten over relaties en Facebook. In de beginfase gebruikten de studenten Facebook vooral om meer te weten te komen over de ander. Een relatiestatus op Facebook zetten zagen ze als teken van meer betrokkenheid. Volgens de onderzoekers kwam eerst de afspraak om exclusief te zijn, en pas daarna het gesprek over het openbaar maken van de relatie, als de relatie stabiel voelde. Mannen en vrouwen dachten daar soms anders over.

In een vervolgonderzoek onder 403 jongvolwassenen vonden vrouwen dat zo'n openbare relatiestatus meer zei over betrokkenheid en de ernst van de relatie dan mannen vonden. Hetzelfde signaal betekende dus niet voor iedereen hetzelfde.

Een Italiaans interviewonderzoek uit 2026 onder 24 mensen die hun partner via Tinder hadden leren kennen, beschreef hoe zij een monogame relatie vormden. De onderzoekers zagen onder meer dat deelnemers actief grenzen bewaakten om de relatie exclusief te houden, en dat zij het belangrijk vonden dat anderen hen als stel zagen.

Het gesprek over ‘wat zijn we?’

Het gesprek over de stand van de relatie heet in het Engels ook wel ‘defining the relationship’. Het is een bekend lastig onderwerp. In een klassiek onderzoek uit 1985 vroegen Leslie Baxter en William Wilmot negentig mensen welke onderwerpen ze vermeden in een relatie met iemand van het andere geslacht. De stand van de relatie was het onderwerp dat het vaakst werd vermeden. Mensen zagen praten over de relatie als iets wat schade kon doen, weinig opleverde, zinloos was of risico's had.

Later onderzoek keek naar wat er gebeurt als stellen er wel over praten. Leanne Knobloch en collega's observeerden gesprekken van 120 stellen die aan het daten waren. Hoe lang iemand al romantische interesse had in de ander, hing sterker samen met hoe nadrukkelijk en diepgaand er over de relatie werd gepraat dan hoe intiem de relatie was. Praten over de relatie ging meestal samen met het gevoel dat het gesprek iets betekende voor de relatie.

Een onrustige overgang

Volgens Denise Solomon en Leanne Knobloch valt de overgang van losjes daten naar een serieuze relatie vaak samen met onrust. Mensen zijn dan onzeker over de relatie, en de ander gaat zich meer met hun dagelijks leven bemoeien. In hun onderzoek beoordeelden mensen ergernissen in hun relatie het zwaarst bij een gemiddelde mate van intimiteit: zwaarder dan aan het begin of later. Het effect was klein. Over de verschillende fasen van een relatie gaat fasen van een relatie.

Niet altijd hetzelfde beeld

Dat twee mensen exclusief zijn, is niet altijd voor allebei even duidelijk. In een Amerikaans onderzoek onder 434 jonge heteroseksuele stellen werd elke partner apart gevraagd of ze afspraken hadden gemaakt over alleen met elkaar seks hebben. De partners waren het daarover maar weinig eens. Van alle stellen zeiden beide partners in 52 procent van de gevallen dat er een duidelijke afspraak was. Van die stellen had 71 procent zich er ook aan gehouden. Het ging om stellen met een verhoogd risico op hiv en soa's, dus de uitkomst geldt niet zomaar voor iedereen.

Dezelfde onderzoekers schrijven dat stellen vaker condooms gebruiken met nieuwe of losse partners, en minder naarmate een relatie vaster wordt. Daarom hangt exclusief worden voor sommige stellen samen met een gesprek over soa's en testen. Daarover gaat soa's bespreken.

Afglijden of bewust kiezen

Sommige stellen hebben een duidelijk moment waarop ze besluiten dat ze een relatie hebben. Bij anderen gebeurt het geleidelijk. Onderzoekers Scott Stanley, Galena Rhoades en Howard Markman noemen dat laatste ‘sliding’: in een volgende fase terechtkomen zonder er echt over na te denken. Het tegenovergestelde noemen ze ‘deciding’, bewust kiezen.

In een onderzoek onder 252 mannen en vrouwen hing bewuster beslissen samen met meer toewijding aan de partner, meer tevredenheid en minder vaak iets met een ander. Dat gold voor mensen die datten, samenwoonden of getrouwd waren. Een ander onderzoek, onder 220 jongvolwassenen in een exclusieve relatie, vond dat meer ‘sliding’ samenging met minder toewijding. Dit zijn verbanden: het onderzoek laat niet zien dat het ene het andere veroorzaakt.

Hoe mensen het merken

Voor de vraag ‘wanneer is het een relatie?’ bestaat geen onderzoek dat een vast aantal dates of weken noemt. Uit de onderzoeken hierboven komen wel momenten naar voren die mensen als teken zien: de afspraak om niet meer met anderen te daten, het label ‘relatie’ of ‘verkering’, en de relatie zichtbaar maken voor anderen, bijvoorbeeld online. Bij sommigen gaat dat allemaal tegelijk, bij anderen met tussenpozen. Hoe vaak mensen elkaar in die periode zien, staat in hoe vaak afspreken. Alle artikelen over daten staan in het overzicht daten.

Bronnen

  1. Sense.info. Problemen in je relatie. sense.info
  2. Sense.info. Een relatie! En nu? sense.info
  3. Sense.info. Online daten. sense.info
  4. Fox, J., Warber, K.M. & Makstaller, D.C. (2013). The role of Facebook in romantic relationship development: An exploration of Knapp’s relational stage model. Journal of Social and Personal Relationships, 30(6), 771–794. doi.org/10.1177/0265407512468370
  5. Fox, J. & Warber, K.M. (2013). Romantic relationship development in the age of Facebook: An exploratory study of emerging adults’ perceptions, motives, and behaviors. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 16(1), 3–7. doi.org/10.1089/cyber.2012.0288
  6. Sinigaglia, E. & Montali, L. (2026). “Okay, so what are we?” The reproduction of monogamy in Tinder couples. Sexuality & Culture. doi.org/10.1007/s12119-026-10582-x
  7. Baxter, L.A. & Wilmot, W.W. (1985). Taboo topics in close relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 2(3), 253–269. doi.org/10.1177/0265407585023002
  8. Knobloch, L.K., Solomon, D.H. & Theiss, J.A. (2006). The role of intimacy in the production and perception of relationship talk within courtship. Communication Research, 33(4), 211–241. doi.org/10.1177/0093650206289148
  9. Solomon, D.H. & Knobloch, L.K. (2004). A model of relational turbulence: The role of intimacy, relational uncertainty, and interference from partners in appraisals of irritations. Journal of Social and Personal Relationships, 21(6), 795–816. doi.org/10.1177/0265407504047838
  10. Warren, J.T., Harvey, S.M. & Agnew, C.R. (2012). One love: Explicit monogamy agreements among heterosexual young adult couples at increased risk of sexually transmitted infections. The Journal of Sex Research, 49(2–3), 282–289. doi.org/10.1080/00224499.2010.541952
  11. Stanley, S.M., Rhoades, G.K. & Markman, H.J. (2006). Sliding versus deciding: Inertia and the premarital cohabitation effect. Family Relations, 55(4), 499–509. doi.org/10.1111/j.1741-3729.2006.00418.x
  12. Owen, J., Rhoades, G.K. & Stanley, S.M. (2013). Sliding versus deciding in relationships: Associations with relationship quality, commitment, and infidelity. Journal of Couple & Relationship Therapy, 12(2), 135–149. doi.org/10.1080/15332691.2013.779097
  13. Vennum, A., Hardy, N., Sibley, D.S. & Fincham, F.D. (2015). Dedication and sliding in emerging adult cyclical and non-cyclical romantic relationships. Family Relations, 64(3), 407–419. doi.org/10.1111/fare.12126

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen