Zielsverwant: bestaat dat?
Of er één persoon bestaat die voor jou bestemd is, kan de wetenschap niet aantonen of weerleggen. Wat psychologen wel onderzoeken, is het geloof erin. Veel mensen geloven in zielsverwanten: in een Amerikaanse peiling uit 2011 was dat 73 procent. Onderzoekers onderscheiden het geloof in ‘bestemming’ (partners zijn voor elkaar gemaakt of niet) en het geloof in ‘groei’ (een goede relatie ontstaat door eraan te werken). Het geloof in bestemming is niet slecht of goed op zich. Het maakt vooral uit als er problemen zijn, of als de partner minder ideaal blijkt dan gedacht.
De korte betekenis van het woord staat bij zielsverwant in de begrippenlijst. Dit artikel gaat over het onderzoek.
Hoeveel mensen geloven in een zielsverwant?
Betrouwbare Nederlandse cijfers hebben we niet gevonden. In de Verenigde Staten vroeg het opinie-instituut Marist in februari 2011 naar het geloof in zielsverwanten, ‘twee mensen die voorbestemd zijn om samen te zijn’. Van de ondervraagden geloofde 73 procent erin en 27 procent niet. Mannen (74 procent) en vrouwen (71 procent) verschilden weinig. Jongere mensen geloofden er vaker in: 80 procent van de mensen onder de 30, tegenover 65 procent van de 60-plussers. In een eerdere peiling, in augustus 2010, zei 66 procent dat twee mensen voor elkaar bestemd zijn.
Bestemming en groei
Psycholoog Raymond Knee introduceerde in 1998 het idee van ‘impliciete theorieën over relaties’: overtuigingen over hoe relaties werken. Hij baseerde zich op onderzoek van Carol Dweck naar het verschil tussen geloven dat eigenschappen vastliggen of dat ze kunnen groeien. Volgens het overzicht van Knee en Kristen Petty uit 2013 draait het om twee overtuigingen:
- Geloof in bestemming: relaties zijn voorbestemd of niet. Je eerste indruk van een relatie zegt dan veel over hoe die zal lopen.
- Geloof in groei: relaties kunnen worden onderhouden en problemen kunnen worden overwonnen.
Volgens Knee zijn het twee aparte overtuigingen, geen twee uitersten van één schaal. Iemand kan dus in allebei geloven, in geen van beide, of vooral in een van de twee. Volgens Knee en Petty sturen deze overtuigingen hoe mensen hun ervaringen in een relatie uitleggen en hoe ze met moeilijkheden omgaan. Knee, Heather Patrick en Cynthia Lonsbary beschreven het in 2003 als twee houdingen: wie in bestemming gelooft, is vooral bezig met het beoordelen van een relatie, wie in groei gelooft vooral met het verzorgen ervan.
Wat Knee vond
Knee volgde in zijn eerste onderzoek mensen met een relatie. Bij mensen die sterk in bestemming geloofden, hing de tevredenheid aan het begin sterker samen met hoe lang de relatie standhield. Met andere woorden: of de relatie in het begin goed voelde, zei bij hen meer over of die bleef bestaan. Ze gingen bovendien problemen in de relatie vaker uit de weg, en namen vaker de verantwoordelijkheid voor het beëindigen van de relatie op zich.
Mensen die sterk in groei geloofden, gingen met een langetermijnblik daten en gebruikten vaker manieren om de relatie in stand te houden als er problemen waren. Na een breuk waren ze het minder vaak eens met de uitspraak dat het ‘vanaf het begin al niet goed zat’.
De zielsverwanttheorie en de werk-eraan-theorie
Renae Franiuk, Dov Cohen en Eva Pomerantz deden vergelijkbaar onderzoek, met iets andere woorden. Ze vergeleken mensen met een ‘zielsverwanttheorie’, die vinden dat het vinden van de juiste persoon het belangrijkst is, met mensen met een ‘werk-eraan-theorie’, die vinden dat moeite doen het belangrijkst is. In hun eerste studie vulden 527 studenten vragenlijsten in, en 176 van hen deden dat ongeveer acht maanden later opnieuw. De overtuigingen bleken in die tijd heel stabiel.
Bij mensen met een zielsverwanttheorie hing het gevoel dat hun partner ideaal was sterker samen met tevredenheid en met hoe lang de relatie duurde dan bij mensen met een werk-eraan-theorie. Voor de eersten telde dus vooral de vraag: is dit de ware?
Oorzaak of gevolg?
Omdat zulk onderzoek alleen samenhang laat zien, brachten dezelfde onderzoekers in 2004 deelnemers in het lab tijdelijk een van beide theorieën bij. Bij wie de zielsverwanttheorie had gekregen, hing het idee dat de partner ideaal was weer sterker samen met tevredenheid. In een tweede studie werd het beeld van de eigen relatie onder druk gezet. Mensen met de zielsverwanttheorie gingen dan positiever over hun relatie denken als ze vonden dat ze bij de juiste persoon waren, maar negatiever als ze dat niet vonden. Bij de werk-eraan-theorie bleef zo’n vertekening vrijwel uit.
Als de partner niet ideaal is, of als er ruzie is
Iedere partner wijkt ergens af van het ideaal. Knee en collega’s keken in 2001 wat dat doet. Bij 177 studenten hing het gevoel dat de partner tekortschoot bij het ideaal meestal samen met minder tevredenheid. Dat gold niet voor mensen die sterk in groei en weinig in bestemming geloofden. In een tweede studie met 61 stellen werden partners die vooral in bestemming geloofden juist vijandiger als ze bespraken waarin ze verschillend over hun relatie dachten. Partners die veel in groei en weinig in bestemming geloofden, reageerden juist positiever.
In 2004 lieten Knee en collega’s 128 mensen tien dagen lang hun meningsverschillen bijhouden, en 75 stellen in het lab over problemen praten. Ruzie hing in het algemeen samen met minder toewijding, maar minder sterk bij mensen die in groei geloofden. Het geloof in groei hing vooral samen met betere uitkomsten in moeilijke situaties: als iemand al een minder gunstig beeld van de partner had, of als het probleem na het gesprek nog niet was opgelost. Over ruzie in een relatie gaat ruzie maken zonder schade.
Woorden voor liefde
Ook de woorden waarmee mensen over liefde praten, lijken mee te spelen. Spike Lee en Norbert Schwarz vergeleken in 2014 twee beelden: liefde als ‘perfecte eenheid’ (‘voor elkaar gemaakt’) en liefde als een reis die je samen maakt. Volgens een persbericht van de Rotman School of Management van de Universiteit van Toronto kregen deelnemers met een langdurige relatie eerst ongemerkt een van die twee beelden mee, via een kennisquiz. Daarna dachten ze terug aan ruzies of aan mooie momenten met hun partner. Terugdenken aan ruzies verlaagde de tevredenheid alleen bij het beeld van perfecte eenheid. Terugdenken aan mooie momenten verhoogde de tevredenheid bij beide beelden. In vervolgexperimenten werkte zelfs een puzzel waarin vormen tot een cirkel moesten worden gelegd, of een lijn door een doolhof, op dezelfde manier.
Wat het onderzoek wel en niet zegt
Het onderzoek gaat over overtuigingen, niet over de vraag of zielsverwanten bestaan. Het laat zien dat het geloof in bestemming vooral samenhangt met hoe mensen reageren als het tegenzit. Het zegt niet dat mensen die in bestemming geloven slechtere relaties hebben: als de partner als ideaal wordt gezien, gaat het geloof in bestemming juist samen met tevredenheid.
Er zijn ook beperkingen. Veel deelnemers waren Amerikaanse studenten, vaak in relaties van man en vrouw. Een deel van de studies meet alleen samenhang. En de experimenten in het lab gaan over korte, tijdelijke effecten.
Wat mensen ervaren als een directe klik bij een eerste ontmoeting, staat bij liefde op het eerste gezicht. Over twijfel aan een relatie gaat twijfelen aan je relatie. Of partners vooral op elkaar moeten lijken, staat bij gelijk of tegenpolen. Meer artikelen staan in het overzicht psychologie.
Bronnen
- Marist Poll (10 februari 2011). ‘It’s Destiny!’ Most Americans believe in soul mates. maristpoll.marist.edu
- Knee, C.R. (1998). Implicit theories of relationships: Assessment and prediction of romantic relationship initiation, coping, and longevity. Journal of Personality and Social Psychology, 74(2), 360–370. doi.org/10.1037/0022-3514.74.2.360
- Knee, C.R. & Petty, K.N. (2013). Implicit theories of relationships: Destiny and growth beliefs. In The Oxford Handbook of Close Relationships. Oxford University Press. doi.org/10.1093/oxfordhb/9780195398694.013.0009
- Knee, C.R., Patrick, H. & Lonsbary, C. (2003). Implicit theories of relationships: Orientations toward evaluation and cultivation. Personality and Social Psychology Review, 7(1), 41–55. doi.org/10.1207/S15327957PSPR0701_3
- Franiuk, R., Cohen, D. & Pomerantz, E.M. (2002). Implicit theories of relationships: Implications for relationship satisfaction and longevity. Personal Relationships, 9(4), 345–367. doi.org/10.1111/1475-6811.09401
- Franiuk, R., Pomerantz, E.M. & Cohen, D. (2004). The causal role of theories of relationships: Consequences for satisfaction and cognitive strategies. Personality and Social Psychology Bulletin, 30(11), 1494–1507. doi.org/10.1177/0146167204264894
- Knee, C.R., Nanayakkara, A., Vietor, N.A., Neighbors, C. & Patrick, H. (2001). Implicit theories of relationships: Who cares if romantic partners are less than ideal? Personality and Social Psychology Bulletin, 27(7), 808–819. doi.org/10.1177/0146167201277004
- Knee, C.R., Patrick, H., Vietor, N.A. & Neighbors, C. (2004). Implicit theories of relationships: Moderators of the link between conflict and commitment. Personality and Social Psychology Bulletin, 30(5), 617–628. doi.org/10.1177/0146167203262853
- Lee, S.W.S. & Schwarz, N. (2014). Framing love: When it hurts to think we were made for each other. Journal of Experimental Social Psychology, 54, 61–67. doi.org/10.1016/j.jesp.2014.04.007. Persbericht Rotman School of Management (24 juli 2014): press-news.org
Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.