Mantelzorg voor je partner

Veel mensen zorgen voor een partner die ziek is of een beperking heeft. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) gaf in 2024 39 procent van de Nederlanders mantelzorg, ruim 5,5 miljoen mensen. Wie voor een partner zorgt, voelt zich vaak ernstig belast, omdat die zorg meestal langdurig en intensief is. In 2026 is er ondersteuning via de gemeente (Wmo), via zorgverlof op het werk en via de Mantelzorglijn van MantelzorgNL.

Wat is mantelzorg?

Volgens de Rijksoverheid is mantelzorg onbetaalde en vaak langdurige zorg voor iemand in je omgeving, omdat je een sociale relatie met die persoon hebt. Het kan gaan om hulp in het huishouden, verzorging, het regelen van hulp, maar ook om mentale steun, bijvoorbeeld bij een depressie. Soms doen mantelzorgers ook verpleegkundige handelingen, zoals elke dag een insulineprik geven.

Voor partners is er een belangrijk onderscheid. Gebruikelijke hulp valt volgens de Rijksoverheid niet onder mantelzorg. Dat is hulp die huisgenoten elkaar bieden omdat ze een huishouden delen, zoals boodschappen doen en het huis schoonhouden. Daarnaast kijkt de gemeente bij een aanvraag voor hulp ook naar wat het eigen netwerk kan bijdragen. Hoe dat uitpakt voor een stel, verschilt per situatie en per gemeente.

Hoeveel mensen geven mantelzorg?

Het SCP onderzoekt sinds 2014 hoe mantelzorg zich ontwikkelt. In 2024 gaf 39 procent van de Nederlanders mantelzorg, tegen 33 procent in 2014. Vrouwen geven nog steeds de meeste mantelzorg, maar het aantal mannelijke mantelzorgers groeit sneller. Ook het aantal ernstig belaste mantelzorgers neemt toe. Volgens het SCP ervaren vooral ouders van kinderen met een beperking en mensen die voor hun partner zorgen vaak een ernstige belasting, omdat ze langdurig en intensief zorgen.

De Rijksoverheid schrijft dat ongeveer 10 procent van de mantelzorgers zich overbelast voelt. Dat percentage is sinds 2014 ongeveer gelijk gebleven, maar omdat er meer mantelzorgers zijn, steeg het aantal overbelaste mantelzorgers van 400.000 naar 600.000.

Gevolgen voor de gezondheid

Het CBS keek in de gezondheidsenquêtes van 2023 tot en met 2025 naar mantelzorgers van 40 jaar en ouder. Van de mannen van 40 tot 65 jaar die acht uur of meer per week mantelzorg geven, voelde 57 procent zich gezond, tegen 74 procent van de mannen die geen of weinig mantelzorg geven. Bij vrouwen in die leeftijd was dat 62 procent, tegen 69 procent van de vrouwen die geen mantelzorg geven. Van de vrouwen van 40 tot 65 jaar die veel mantelzorg geven, had 55 procent angst- of depressiegevoelens, en voelde ruim 46 procent zich zwaarbelast.

Wat zorgen voor een partner anders maakt

De onderzoekers Pinquart en Sörensen vergeleken 168 onderzoeken naar mensen die voor een oudere naaste zorgen. Partners gaven meer zorg dan kinderen of schoonkinderen. Ze meldden ook meer depressieve klachten, meer financiële en lichamelijke belasting en een lager welzijn. Dat verschil kwam grotendeels, maar niet helemaal, doordat partners meer zorg gaven.

Bij zorgen voor een partner verandert ook de relatie zelf. De een wordt meer verzorger, de ander meer degene die zorg krijgt. Onderzoek onder 161 mensen die zorgen voor een partner met dementie vond dat meer spanning in het huwelijk samenging met meer depressieve klachten. Dat verband was sterker bij mensen die zich minder gezien en gewaardeerd voelden door hun partner. Over gevoelens van eenzaamheid binnen een relatie gaat eenzaam in je relatie. Over wat een ziekte doet met de relatie in het algemeen gaat relatie en ziekte.

Ondersteuning in 2026

Dit zijn de regels en mogelijkheden zoals de Rijksoverheid ze in 2026 beschrijft. Wat er in een specifieke situatie kan, verschilt per gemeente, per werkgever en per cao.

De gemeente en de Wmo

Volgens de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) moet de gemeente ondersteuning bieden als iemand onvoldoende zelfredzaam is en het netwerk niet kan bijdragen. In een gesprek stelt de gemeente vast wat nodig is. Dat kan een maatwerkvoorziening zijn, zoals huishoudelijke hulp, vervoer of een aanpassing in huis, of een algemene voorziening, zoals een maaltijdservice. Meestal vraagt degene die zorg nodig heeft de hulp aan, maar een mantelzorger kan ook zelf bij de gemeente aankloppen. In 2026 is de eigen bijdrage voor de meeste Wmo-hulp € 21,80 per maand (het abonnementstarief). Ondersteuning kan als zorg in natura of met een persoonsgebonden budget (pgb).

Respijtzorg

Respijtzorg betekent dat een vrijwilliger of beroepskracht de zorg tijdelijk overneemt, zodat de mantelzorger even op adem kan komen. Voorbeelden zijn dagopvang, een logeerhuis of een vaste vervanger een dagdeel per week. Volgens de Rijksoverheid regel je tijdelijke verpleging en verzorging via de huisarts of wijkverpleegkundige, en andere respijtzorg via de gemeente of een mantelzorgorganisatie.

Mantelzorgwaardering

Mantelzorgers kunnen een jaarlijkse mantelzorgwaardering krijgen, ook wel mantelzorgcompliment genoemd. Die vraag je aan bij de gemeente waar de persoon woont voor wie je zorgt. Elke gemeente geeft er een eigen invulling aan en stelt eigen voorwaarden.

Zorgverlof

Werknemers hebben recht op zorgverlof, bijvoorbeeld om voor een zieke partner te zorgen. Kortdurend zorgverlof is maximaal twee keer het aantal uren dat je per week werkt, per twaalf maanden. De werkgever betaalt dan minimaal 70 procent van het salaris door. Langdurend zorgverlof is maximaal zes keer het aantal werkuren per week, per twaalf maanden, en is onbetaald. In een cao kunnen andere afspraken staan. Hoe werk en relatie elkaar verder beïnvloeden, staat in relatie en werk.

MantelzorgNL en de Mantelzorglijn

MantelzorgNL is de vereniging voor mantelzorgers. De Mantelzorglijn is bereikbaar op 030-760 60 55, van maandag tot en met donderdag tussen 10.00 en 16.00 uur en op vrijdag tussen 10.00 en 13.00 uur, voor vragen of een luisterend oor. Op mantelzorg.nl staat ook een overzicht van lokale organisaties voor mantelzorgondersteuning, met onder meer lotgenotencontact en cursussen.

Plannen van het kabinet

De Rijksoverheid heeft samen met gemeenten en organisaties de Mantelzorgagenda 2027-2030 opgesteld. Daarin staan plannen om overbelasting te voorkomen, zoals het uitbreiden van mantelzorgverlof en het verbeteren van logeer- en respijtzorg. Dit zijn plannen; wat er precies verandert en wanneer, staat nog niet vast.

Hulp voor de mantelzorger zelf

Thuisarts.nl schrijft voor naasten van iemand met psychische klachten dat ze de eigen huisarts kunnen bellen als ze veel zorgdruk voelen en weinig tijd voor zichzelf hebben, of bang zijn zelf klachten te krijgen. Over zorgen voor een partner met een depressie gaat relatie en depressie. Bij gedachten aan de dood of zelfdoding is 113 Zelfmoordpreventie bereikbaar via 113, gratis via 0800-0113, of via de chat op 113.nl. Alle artikelen over relaties vind je in het overzicht relatie.

Bronnen

  1. De Klerk, M., Eggink, E., Schellingerhout, R. & De Boer, A. (2026). Mantelzorg in beweging. Kerncijfers en trends 2014-2024. Sociaal en Cultureel Planbureau. scp.nl
  2. Rijksoverheid. Wanneer ben ik mantelzorger? rijksoverheid.nl
  3. Rijksoverheid. Hulp en ondersteuning voor mantelzorgers. rijksoverheid.nl
  4. Rijksoverheid. Hoe kan ik als mantelzorger hulp bij de zorg krijgen? rijksoverheid.nl
  5. Rijksoverheid. Hoe kan ik een mantelzorgwaardering aanvragen? rijksoverheid.nl
  6. Rijksoverheid. Welke hulp kan ik thuis krijgen van de gemeente vanuit de Wmo? rijksoverheid.nl
  7. Rijksoverheid. Betaal ik een eigen bijdrage voor ondersteuning uit de Wmo? rijksoverheid.nl
  8. Rijksoverheid. Hoe lang kan ik zorgverlof opnemen? rijksoverheid.nl
  9. Rijksoverheid. Wat betekent zorgverlof voor mijn salaris? rijksoverheid.nl
  10. CBS (2026). Mensen die veel mantelzorgen voelen zich minder gezond. cbs.nl
  11. Pinquart, M. & Sörensen, S. (2011). Spouses, adult children, and children-in-law as caregivers of older adults: A meta-analytic comparison. Psychology and Aging, 26(1), 1–14. doi.org/10.1037/a0021863
  12. Lai, V.D., Paoletti-Hatcher, J., Wu-Chung, E.L. e.a. (2024). Perceived partner responsiveness alters the association between marital distress and well-being in dementia spousal caregivers. Comprehensive Psychoneuroendocrinology, 20, 100271. doi.org/10.1016/j.cpnec.2024.100271
  13. MantelzorgNL. Contact. mantelzorg.nl
  14. Thuisarts.nl. Ik help iemand met psychische klachten. Hoe zorg ik goed voor mezelf? thuisarts.nl

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen