De toekomst bespreken

Stellen praten op een gegeven moment over de toekomst: samenwonen, trouwen, kinderen, werk, geld en wat er gebeurt als een van beiden ziek wordt of overlijdt. Onderzoek laat zien dat een blik op de lange termijn een belangrijk onderdeel is van toewijding, en dat relaties met meer bewuste keuzes gemiddeld tevredener zijn. Een deel van de toekomst is ook juridisch: wie ongetrouwd samenwoont, heeft volgens de wet niets automatisch geregeld. Afspraken over erven, bezit en zorg leggen samenwoners in 2026 vast in een testament, samenlevingscontract of levenstestament.

De lange termijn als deel van toewijding

Psychologen Ximena Arriaga en Christopher Agnew beschreven in 2001 drie kanten van toewijding aan een relatie: je verbonden voelen met de ander, een blik op de lange termijn, en de bedoeling om bij elkaar te blijven. In twee onderzoeken waarin ze mensen met verkering over langere tijd volgden, voorspelden alle drie de kanten hoe goed de relatie liep en of het stel later uit elkaar ging. De blik op de lange termijn leek bij verkering een bijzonder belangrijk onderdeel.

Dit onderzoek laat samenhang zien, geen oorzaak en gevolg. Het zegt dus niet dat praten over de toekomst een relatie beter maakt.

Glijden of beslissen

De Amerikaanse onderzoekers Scott Stanley, Galena Rhoades en Howard Markman onderscheiden ‘sliding’ en ‘deciding’: in een volgende fase van de relatie terechtkomen zonder er echt over na te denken, of er bewust voor kiezen. Volgens hun analyse uit 2006 kan bijvoorbeeld samenwonen een soort traagheid geven, waardoor sommige stellen bij elkaar blijven of trouwen terwijl ze dat anders misschien niet hadden gedaan. In een later onderzoek onder 252 mensen waren deelnemers die bewuster beslissingen namen over hun relatie meer toegewijd en tevredener, ongeacht of ze datten, samenwoonden of getrouwd waren.

Meer hierover staat in wanneer samenwonen en het huwelijksaanzoek.

Onderwerpen die stellen vaak bespreken

Welke onderwerpen op tafel komen, verschilt per stel en per levensfase. Vaak gaat het over:

  • Wonen: samenwonen of apart blijven wonen, huren of kopen, in welke plaats.
  • Kinderen: wel of geen kinderen, en zo ja wanneer en hoeveel. Daarover gaat een kinderwens bespreken.
  • Werk en geld: wie hoeveel werkt, hoe partners geld verdelen, sparen en schulden.
  • Familie en zorg: zorg voor ouders, of wat er gebeurt als een van beiden ziek wordt.
  • Officieel vastleggen: trouwen, een geregistreerd partnerschap of een samenlevingscontract.

Met de relatie-check van Liefde.org kun je onder meer zien hoe je zelf denkt over de toekomst van je relatie.

Wat de wet regelt voor samenwoners (2026)

Voor stellen die ongetrouwd samenwonen, is een deel van de toekomst juridisch. Volgens Notaris.nl heeft de wet niets geregeld voor samenwoners: er gelden geen rechten en plichten als stel, behalve de onderhoudsplicht voor gezamenlijke kinderen. Hieronder staan de belangrijkste punten zoals ze gelden in 2026. Hoe het voor een specifieke situatie uitpakt, verschilt per persoon. Een notaris, Het Juridisch Loket en de Rijksoverheid hebben de details.

Erven

Volgens de Rijksoverheid erven ongetrouwde samenwoners zonder geregistreerd partnerschap niet automatisch van elkaar. Wie wil dat bezittingen naar de partner gaan, kan een testament laten maken bij een notaris. Gezamenlijke bezittingen worden na een overlijden volgens Notaris.nl gelijk verdeeld tussen de achterblijvende partner en de familie van de overleden partner. Een verblijvingsbeding in een testament of samenlevingscontract zorgt er volgens de Rijksoverheid voor dat gezamenlijke bezittingen na een overlijden automatisch van de andere partner worden. Kinderen hebben altijd recht op een wettelijk erfdeel, de legitieme portie. Meer staat in samenwonen en erven.

Samenlevingscontract

In een samenlevingscontract leggen partners afspraken vast over bijvoorbeeld spullen, schulden, kosten en wat er met huis of pensioen gebeurt bij een scheiding. Volgens Notaris.nl voldoet een contract dat bij de notaris is gemaakt aan de eisen van de Belastingdienst voor fiscaal partnerschap en aan de eisen van pensioenfondsen. Voor het partnerpensioen telt sinds 1 januari 2026 volgens de Pensioenwet ook een samenlevingsverklaring die beide partners ondertekenen; pensioenfondsen kunnen eigen eisen stellen. De kosten beginnen volgens Notaris.nl gemiddeld rond de 700 euro inclusief btw, afhankelijk van de wensen en het kantoor. Meer staat in het samenlevingscontract.

Kinderen

De Rijksoverheid noemt in haar checklist voor samenwoners ook een testament voor afspraken over wat er met de kinderen gebeurt als een van de ouders overlijdt.

Als je zelf niets meer kunt beslissen

In een levenstestament leg je vast wie je financiële, medische en persoonlijke zaken regelt als je dat zelf niet meer kunt, en hoe. Zonder levenstestament of volmacht benoemt volgens Notaris.nl de kantonrechter iemand die deze belangen behartigt.

De Rijksoverheid heeft een overzicht van wat er verandert bij samenwonen, bijvoorbeeld voor belasting, toeslagen en uitkeringen, via rijksoverheid.nl/samenwonen of telefoonnummer 1400.

Praten over zorg en het levenseinde

Een Amerikaans onderzoek onder 45 getrouwde stellen van middelbare leeftijd, homo, lesbisch en hetero, vond een opvallend verschil. Stellen van hetzelfde geslacht besteedden veel aandacht aan gesprekken over toekomstige zorg en aan officiële documenten. Hetero-stellen deden daar weinig aan. De homo- en lesbische stellen noemden als reden vooral het ontbreken van wettelijke bescherming en de angst dat familie hen anders zou behandelen. Het onderzoek ging over de Verenigde Staten, waar de regels anders zijn dan in Nederland.

Meer artikelen over samenleven als stel staan in het overzicht relatie.

Bronnen

  1. Pensioenwet, artikel 1 en artikel 2a (geldend vanaf 1 januari 2026). wetten.overheid.nl
  2. Arriaga, X.B. & Agnew, C.R. (2001). Being committed: Affective, cognitive, and conative components of relationship commitment. Personality and Social Psychology Bulletin, 27(9), 1190–1203. doi.org/10.1177/0146167201279011
  3. Stanley, S.M., Rhoades, G.K. & Markman, H.J. (2006). Sliding versus deciding: Inertia and the premarital cohabitation effect. Family Relations, 55(4), 499–509. doi.org/10.1111/j.1741-3729.2006.00418.x
  4. Owen, J., Rhoades, G.K. & Stanley, S.M. (2013). Sliding versus deciding in relationships: Associations with relationship quality, commitment, and infidelity. Journal of Couple & Relationship Therapy, 12(2), 135–149. doi.org/10.1080/15332691.2013.779097
  5. Rijksoverheid. Hoe kan ik de erfenis regelen als ik samenwoon? rijksoverheid.nl
  6. Rijksoverheid. Samenwonen: maak een overzicht van wat u moet weten en regelen. rijksoverheid.nl
  7. Notaris.nl. Samenwonen. notaris.nl
  8. Notaris.nl. Levenstestament. notaris.nl
  9. Thomeer, M.B., Donnelly, R., Reczek, C. & Umberson, D. (2017). Planning for future care and the end of life: A qualitative analysis of gay, lesbian, and heterosexual couples. Journal of Health and Social Behavior, 58(4), 473–487. doi.org/10.1177/0022146517735524

Laatst gecontroleerd: . Redactie: Liefde.org team. Algemene informatie, geen persoonlijk advies.

Verder lezen